AÝLE ve REHBERLÝK...

ÇOCUK - ANNE - BABA ÝLÝÞKÝSÝ

Çocuðun fizik ve akýl saðlýðý içinde normal geliþmesi, hepimizin amacýdýr. Bunun için çocuðun insan iliþkileri açýsýndan da saðlýklý bir ortamda yaþamýný sürdürmesi gerekir. Bugün eðitim ve saðlýk koþullarýný dengelemekle, daha kiþilikli ve baþarýlý gençler yetiþtirme olasýlýðý artmýþtýr. Çocuk, ayrý bir kiþi, her türlü hak ve sorumluluðu olan bir varlýktýr. Anne-babanýn geçmiþ yaþantýlarýndan gelen kiþilik, inanç ve arzularýna çocuklar uymaya zorlanmamalýdýr. Davranýþ bozukluklarýnda tedavinin temelini, çocukla anne-baba ve çevresinin çocuða karþý tutumunu düzeltmek oluþturmaktadýr. Örneðin; Tek çocuklarda, kalabalýk akraba çevresinin üzerine düþtüðü çocuklarda, onlara karþý gösterilen aþýrý baðýmlýlýðýn yarattýðý çeþitli duygusal bozukluklar görülmektedir. Bu düþkünlük çocuðun zihin ve kiþilik geliþimini engellemektedir. 6-7 yaþlarýnda bile hala annelerince beslenen, anne-baba koynunda yatan çocuklar az deðildir.

Her saðlýklý doðan çocuk sizin dengeli bakýmýnýz altýnda saðlýkla büyüyebilir. Onun, kendinde var olan kendi ayaklarý üzerinde geliþme, kapasitesini tanýmak ihtiyacýný engellememek gereklidir. Týpký bir çiçek gibi bakým ve sevgi, olaðan, makul ölçüde olmalýdýr. Aþýrý güneþ ve su çiçeðe nasýl zararlý olabilirse, aþýrý ilgisizlik veya düþkünlük de çocuk için öyledir.

Anne-Baba Eðitiminin Önemi

Günümüzde icra edilen tüm meslekler, eðitime tabi tutulmakta ve nasýl daha iyiye doðru götürülebileceði öðrenilmektedir. Bütün bunlar için enerji, zaman ve para harcanmaktadýr. Toplumumuzun ve geleceðimizin ham maddesi olan çocuðun ev içinde nasýl geliþeceðini, eðitilip yetiþtirileceðini öðrenip doðru uygulamasý gereken anne-baba adaylarýna da bu meslekte eðitim verilmelidir. Hemen hemen hepimiz, seçip seçmeme söz konusu olmadan, yetenekli olup olmadýðýmýz soruþturulmadan, ön hazýrlýksýz, kurs-test almaksýzýn ve sýnavlara dahi katýlmadan yaþamýmýzýn aþaðý yukarý 20 yýlýný anne-baba mesleðinde geçirmekteyiz.

Anne-babalýkta çocuðu beslemek, giydirmek, saðlýðýný korumak ve onu okula gönderebilmek, iyi bir ebeveyn olmak için yeterli deðildir. Günümüz çaðdaþ dünyasý kiþiliðini, zekasýný ve yeteneklerini de geliþtirmiþ, kendine güveni olan bireyler aramaktadýr. Eðitim sadece okullarýn saðladýðý bir avantaj deðildir. Gerçek eðitim evde alýnan eðitimdir. Bu da sadece yanlýþlarýn düzeltilmesi, öðütlerde bulunmak, uyarmak anlamýna gelmez. Çocuk eðitmek, yetiþtirmek, çocuðun kiþiliðinin tüm potansiyelinin geliþebileceði bir ortamý okul dýþýnda ve okulu tamamlayýcý olarak ev içinde saðlamak ve bunun iþlevliðini temin etmek demektir. Uçaklarýn uçuþa hazýrlandýðý havaalanlarý gibi ev ortamlarý da çocuklarýn hayata hazýrlandýklarý yaþama uçuþ alanlarýdýr.

Çocuk eðitiminin bir bölümünü yuva ve okullar yüklenmiþse de, çocuk yaþamýnýn 1/4'ünü okulda, 3/4'ünü evde geçirir. Bu açýdan bakýldýðýnda çocuklarýn yetiþtirilmesinde anne-babanýn rolü çok daha büyük ve önemlidir.

Anne-babalar günün 24 saatini, hem de tatil hakký bile kullanmadan yaþamlarýnýn 20 yýlýný bu meslekte geçirirler. Diðer mesleklerde deneme-yanýlma uygulanabilir. Ancak anne-babalýk mesleðinde deneme-yanýlmalarýn sonucu ne yazýk ki çok ciddi sorunlara sebep olmaktadýr. Bu nedenle ciddi bir meslektir, eðitim gerektirir. Ayrýca bir sanattýr. Geleceðin ve toplumun temel taþlarý olan en deðerli varlýklarýmýz, çocuklarýmýz için bu sanatýn öðrenilmesi, eðitilmesi gerekliliðine içtenlikle inanýyorum.

Çaðdaþ Anne-Baba Eðitimi Neleri Kapsayabilir?

1. Yüreklendirme ve Çabalarýn Takdiri

Çocuk yapýlmasý gereken ve beklenen davranýþlarda bulunduðunda hiç bir tepki gösterilmez, çocuðun böyle yapmasý normal görülür. Ancak yaptýðý en küçük hatada hemen olumsuz tepkiler verirsek hatalý davranmýþ oluruz. Ýkaz ve tepkilerin iþlevliði ancak olumlu davranýþlara da gösterilirse geçerli olur. Olumsuz davranýþlara verilen olumsuz tepkiler üzerine kurulu eðitim sisteminde çocuk kiþilik ve yeteneklerini geliþtirme olanaðý bulamadýðý gibi giriþimciliðini de yitirir.

2. Olumlu Pekiþtirme

Biz canlýlar hazza yöneliðizdir, hoþumuza gidenleri tekrar duymak, yaþamak isteriz. Aferin, ne güzel olmuþ'un, sihirli bir etkisi vardýr. Ýþte davranýþ mühendisliði denilen bilim dalý haz ve acý ilkesi üzerine kurulmuþtur. Haz durumuna yaklaþýr (yemek, okþamak, yakýnlýk, güzel söz) acý durumundan kaçarýz (kötü söz, baðýrma, acý verme, dayak, ceza).

Olumlu davranýþý tekrarlatmanýn, kalýcý olmasýnýn en iyi yolu, o davranýþ görüldüðünde hemen olumlu tepki göstererek, davranýþý pekiþtirmektir. Aferin, çok iyi olmuþ, çok hoþuma gitti gibi sözler hem davranýþý tekrarlatmak için bir garanti, hem de aile içi saðlýklý iletiþimin kaynaðýdýr. Bunlar zaten böyle olmalý deyip, tepki vermemek bir eðitim eksikliðidir.

Davranýþ mühendisliðinin diðer bir yöntemi kademeli yaklaþýmlardýr. Ýstenilen davranýþ yaklaþýk olarak istenilene yakýn hale geldiði zaman, anýnda olumlu pekiþtirme yapýlarak çabasý yüreklendirilir. Örneðin; çocuk tabaðýndaki yemeðinin yarýsýný hiç uyarýlmadan yedi, bitiremedi. Olumlu tepki, bugün yemeðinin yarýsýný ben söylemeden yedin, çok memnunum, þeklindedir. Çocuðun gayreti fark edilmiþtir, yüreklendirilmiþtir, pekiþtirilmiþtir. Böylece çocuk bu davranýþý daha sýk gösterir. Kademeli yaklaþmalar, davranýþ istenen kývamda olmasa bile olumlu pekiþtirme göstermek veya çabayý fark ettiðinizi göstermektir.

3. Örnek Olmak

Eðitimin diðer bir güçlü öðesi de örnek olmaktýr. Kýzlar annelerini, erkekler babalarýný, daha ileri yaþlarda öðretmen, arkadaþ veya farklý yetiþkinleri örnek alýrlar. Ancak toplumumuzda yetiþkinler dünyasý, söylediðimi yap, yaptýðýmý yapma ilkesi üzerine kurulmuþtur. Anne-baba çocuðunu döver, ancak çocuk kardeþini dövünce çok kýzýlýr. Baba komþuya evde olmadýðýmý söyle der, ama çocuk yalan söyleyince kýzýlýr, yalan üzerine konuþulur. Çocuðunun küfür ettiðinden yakýnan bir anne "bu geri zekalý da nereden öðreniyor bunlarý" demiþti bize. Öðütlerden çok istenilen davranýþlarý örnek olarak göstermek güçlü bir yöntemdir.

4. Çocuðu Dinlemek

Çaðdaþ anne-baba eðitimine getirilen yeni bir yöntem de çocuðunu dinleyebilmektir. Bu yetenek kazanýlýr ve öðrenilir. Çocuðu gerçek dinleme sessizlik, anlayýþ, empati (kendini çocuðun yerine koyarak, olaya bakabilme yeteneði) ve yorumsuz dinleyebilme yeteneði gerektirir. Çocuðu dinlemek onun isteklerini mutlaka yerine getirmek deðildir. Dinlemek o sýrada sorunu olduðunu anlatan kiþiyi rahatlatmak, anlayabilmek demektir.

Çocuk konuþurken dinlenildiði zaman:

• Konuþma yeteneði, kelime hazinesi geliþir, kendini rahatlýkla ifade eder.
• Çocuk derdini ve sorununu davranýþla göstermek yerine (saldýrganlýk, aðlama, huysuzluk) sözle ifade ederek rahatlar.
• Anlaþýldýðýný hisseden çocuk kendini daha huzurlu ve güvenli hissettiði gibi, sorunlarýný konuþarak halleder.
• Çocukla anne-baba arasýnda bir yakýnlýk doðar, çocuk onlara danýþýr, diyalog doðar.
• Söyledikleri dinlenen çocuk da, anne-babasýný dinlemeye baþlar.

5. Yýkýcý Kýzgýnlýk Ýfadesinden Yapýcý Kýzgýnlýða

Kýzgýnlýðýn yapýcý ve olumlu ifadesi, öðrenilmesi þart olan çok önemli bir yaklaþýmdýr. Yýkýcý kýzgýnlýðýn davranýþ ifadesi dayak, sözel ifadesi de sözle yaralamaktýr. Kýzgýnlýk genellikle SEN sýfatý ile dile getirilir. "SEN NE BÝÇÝM ÇOCUKSUN" gibi.

Çaðdaþ anne-baba eðitiminde SEN yerine BEN kullanýlýr. BEN ile ifade edilen olumsuz duygular "söylediklerime bu þekilde cevap verdiðin zaman çok kýrýlýyorum" gibi bir konuþma çocuðu savunulucuða itmediði gibi, anne-babasýnýn duygularýný daha iyi anlamasýna, onlarý üzmemek için davranýþýný deðiþtirmesine neden olur. Ben dili ile ifade edilen yapýcý kýzgýnlýktaki çatýþmalar çözülerek aile içi iletiþim daha saðlýklý ve deðerli olur. Sosyal bilimlerin ilerlemesi sonucunda insan iliþkilerinde yararlarý geçerlilikleri saptanan bu yöntemler aile içinde de her kiþinin kullanabileceði uygulamalara dönüþmüþtür. Geleneksel katý yaklaþýmlarýn, kiþilik geliþmesine zararlarý saptanmýþtýr. Zira çocuðumuzu yetiþtirmek ve eðitmek, aslýnda kendimizi eðitmek ve yetiþtirmek demektir.

Yararlanýlan Kaynaklar

• Çocuk-Ana-Baba Ýliþkisi Prof. Dr. Rýdvan CEBÝOÐLU Çocuk Akýl Saðlýðý Uzmaný Emekli Öðrt. üyesi
• Çaðdaþ Anne-Baba Eðitimi Neleri Kapsayabilir? Uzman Leyla NAVARO Gazi Üniversitesi Mesleki Eðitim Fakültesi

<-  Geri

REHBERLÝK SERVÝSÝ

 www.egitiminsesi.com © 2006