AÝLE ve REHBERLÝK...

ANNE ve BABALARIN ÇOCUKLARI HAKKINDA DOKTORA SIK OLARAK SORDUKLARI SORULAR VE CEVAPLARI -2

SORULAR:

13- ÇOCUÐUM AÞIRI HAREKETLÝ BUNUN NEDENÝ NE OLABÝLÝR?
14- OKUL DERSLERÝNDEKÝ BAÞARISIZLIÐIN NEDENÝ NELER OLABÝLÝR?
15- ÇOCUÐUMUN BAÞKALARININ YOÐUN ETKÝSÝ ALTINDA KALMADAN, KENDÝNÝ ORTAYA KOYMASI VE NORMAL KÝÞÝLÝK YAPISININ GELÝÞMESÝ ÝÇÝN NE YAPABÝLÝRÝM?
16- BOÞANMA DURUMU ÇOCUÐUMU NASIL ETKÝLER ?
17- 3-4 YAÞINDAKÝ ÇOCUÐUMUN CÝNSEL KONULARDAKÝ MERAKINI VE BU KONUDAKÝ  BAZI DAVRANIÞLARINI NASIL DEÐERLENDÝRMELÝYÝM ?
18- ÇOCUÐUMUN PARMAK EMMESÝ KONUSUNDA YAPABÝLECEKLERÝM NELERDÝR ?
19- ÇOCUÐUMUN YERÝNE BAZI KONULARDA DEVREYE GÝRMEMÝN SAKINCALARI VAR MIDIR?
20- ÇOCUÐUMUN DAVRANIÞLARINI AÞIRI KONTROL ETMEMDE BÝR SAKINCA VAR MIDIR ?
21-ANNE VE BABANIN ÇOCUÐA FARKLI YAKLAÞIMLARININ NE GÝBÝ SAKINCALARI VARDIR?
22- ÇOCUÐUMUN CEZALANDIRILMA ÞEKLÝ NASIL OLMALIDIR ?
23- ÇOCUÐUMU NASIL ÖDÜLLENDÝRMELÝYÝM ?
24- ÇALIÞAN ANNELER OLARAK ÇOCUÐUMUZ ÝLE NASIL ÝLGÝLENMELÝYÝZ?
25- ÇOCUÐUMUN OLDUKÇA ZEKÝ OLDUÐUNU DÜÞÜNÜYORUM NASIL YÖNLENDÝRME YAPMALIYIM?

CEVAPLAR:

13- AÞIRI HAREKETLÝLÝK

Bazý çocuklar yaþýtlarýna göre aþýrý hareketli olabilirler. Bu durumun bir çok nedeni olabilir. Genelde aþýrý hareketli çocuk denince aklýmýza hiperaktif çocuklar gelir. Çocukta aþýrý hareketlilik her ortamda oluyor yer ve zaman dinlemiyorsa o zaman hiperaktiviteden þüphelenmek gerekir.Bu durumda çocukta dikkat eksikliðinin de eþlik edip etmediðine bakýlmasý gerekir. Aþýrý hareketli çocuklar devamlý kýpýr kýpýrdýrlar, yerlerinde duramazlar, sanki bitmez bir enerjileri var gibidir.Bu konudaki ayrýntýlarý çocuklardaki psikiyatrik durumlar -hiperaktif çocuklar - sayfamýzdan öðrenebilirsiniz.

Genelde aþýrý hareketli çocuklarýn durumu okula baþladýklarý dönemde belirgin bir þekilde fark edilir. Öðretmenden sýk sýk uyarý alýnmasý ile anne baba olayýn farkýna daha da iyi varýr. Bu durum çocuðun sosyal iliþkilerini ve ders baþarýsýný etkiler. Normalde belli bir kapasitede olan bu çocuklar ders baþarýsýzlýðý ile karþýmýza gelirler. Bu durumlarda ilaç tedavisi ve diðer tedavi yaklaþýmlarý çocuðun geleceði açýsýndan önemlidir.

Aþýrý hareketlilik durumu çocuðun sýkýntý ve problemlerine baðlý da geliþebilir. Bazý psikiyatrik durumlarda çocuklarda bu türlü hareket artýþýna rastlayabiliyoruz. Bu durumda çocukta sýkýntýya ikincil olarak geliþmiþ yerinde duramama, hareketlilik artýþý görülür. Altta yatan sýkýntýnýn ve stres etkeninin halledilmesi ile çocuðun bu hareketliliðinde azalma görülür.

Bu çocuklarýn genelde anne ve babalarýnda da buna benzer bir hareketlilik çocukluk dönemlerinde olabilir.  Bu türlü çocuðu olan anne babalarýn olaya gayet sakin yaklaþarak, bu hareketliliði ve çocuðun psiko-sosyal geliþimini iyi yönlendirmeleri gerekir. Aþýrý hareketliliði yüzünden çok eleþtirilen ve sosyal ortamlardan dýþlanan çocuklarda, baþka psikiyatrik problemlerde oluþabilir. Bu çocuklarý sportif faaliyetlere yönlendirmek, onlarý olumlu ve faydalý uðraþlarla meþgul etmek, enerjilerini bazý hobilere kanalize etmek, dikkat eksikliði ve hiper aktivite durumu varsa tedavisini saðlamak  önemlidir.

14- DERS BAÞARISIZLIÐI

Ders baþarýsýna etki eden bir çok durum vardýr. Ders baþarýsýzlýðý çocuklarýn normal sosyal ve psikolojik durumunu etkiler. Bu durumda aile ile iliþkilerinde bozulmasý söz konusu olabilir.

Ders baþarýsýna en büyük etken çocuðun zeka kapasitesidir. Bu durum çocuðun okuduðunu, anlatýlaný ve aktarýlan bilgileri kolay kavramasýna ve akýlda tutmasýný kolaylaþtýrýr. Zekanýn belli bir seviyeye gelmesini daha çok doðumsal özellikler ve çevre þartlarý belirler. Belli bir zeka kapasitesi olmasýna raðmen ders baþarýsýzlýðý olan çocuklarda aþaðýdaki nedenleri aramak yerinde olur.

Ders baþarýsýzlýðýnýn en büyük nedeni, çocuklarýn belli bir sorumluluk içerisinde kendilerini hissedip, okul sonrasý gerekli ders çalýþma saatlerini düzenlememeleri ile kendini gösteren durumdur. Bu durumda öðretmen ve aileye çok büyük bir iþ düþmekte uygun ve dengeli yaklaþýmlar ile çocuklarýn bu yöndeki eksikliklerini iþbirliði içinde kapatmalarý gerekir. Yanlýþ tutumlar çocuklarýn bu sýkýntýsýný pekiþtirir. Bu durumda öðretmen aile iþbirliðinin olumlu etkisi büyüktür.

Eðitimde fýrsat eþitliði önemli bir konudur. Çocuðun gittiði okulun genel durumu, öðretmeninin özellikleri, sýnýfýn özellikleri, verilen eðitimin kalitesi, bu eðitime ek olarak saðlanan imkanlar çocuklarýn ders baþarýsýný direk olarak etkiler. Bütün bu noktalarda belirgin problem olmamasýna raðmen çocukta görülen ders baþarýsýzlýðýnda özel öðrenme güçlüðü durumunu hesaba katmak yerinde olur. Bu durumda ayrýntýlý  bilgiyi çocuklarda görülen psikiyatrik durumlar -özel öðrenme güçlüðü- sayfamýzdan öðrenebilirsiniz. Bu durumun tespiti ve eðitim ile tedavisi önemlidir.

Ders baþarýsýna etki eden diðer nedenlerden biriside çocukta olabilecek depresyon, madde baðýmlýlýðý, uyum bozukluklarý, aile ile ilgili problemler, psiko-sosyal stres etkenleri, anksiyete bozukluklarý gibi psikiyatrik durumlarda da ders baþarýsýzlýklarýna neden olabilir. Bu durumlar ders baþarýsýzlýðýnýn yanýnda ek belirtiler ile kendini gösterir. Bu negatif etkenin ortadan kaldýrýlmasý ile ders baþarýsýzlýðýnda düzelme belirgin olarak görülür.

Ders baþarýsýzlýðý olan çocuklarýn yaþýtlarý ile kýyaslanmadan ve özgüvenleri zedelenmeden, ders baþarýsý için yönlendirilmeleri önemlidir. Çocuklarýn bu türlü sýkýntýlarý varken anne babanýn aþýrý ilgisiz ve aþýrý kontrol durumlarý, çocuklarýn bu durumlarýnýn devam etmesine neden olur. Önemli olan anne babalarýn çocuklarýna vakit ayýrarak, onlarýn durumlarýndan haberdar olmalarý ve bu türlü problemler, tamamen çocuðun yaþamýnda pekiþmeden gerekli önlemler alýnmalýdýr.

15- ÇOCUÐUN KENDÝNÝ ORTAYA KOYMASI VE NORMAL KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝNÝ NASIL SAÐLAYABÝLÝRÝZ.

Çocuklar devamlý psiko-sosyal geliþim içerisindedirler. Bu geliþimi etkileyen temel faktör en azýndan belli bir yaþa kadar  ailedir.Çocuðun   kiþilik geliþimi bir hayat boyu devam eder. Kiþilik geliþiminin büyük bir kýsmý erken yaþlarda tamamlanýr. Bu durumda çocuðunuz birinci planda anne baba ve bakým veren kiþiden, ikinci planda evdeki diðer bireylerden, üçüncü planda sosyal çevreden iyi veya kötü yönde etkilenecektir. Anne babanýn etkisi kardeþe göre çok daha fazladýr. Ama bir iletiþim ve etkileþim ortamý olan ailede küçük kardeþ büyük aðabeyden veya abladan da etkilenecektir. Bu durum çoðu zaman iyi yönde bir etkileþim ile sonuçlanýr ve iyi yönlendirilirse kardeþ kýskançlýðýnýn önüne geçilir. Küçük çocuklar  aðabeyinden veya ablasýndan  bir çok þeyi hýzlý bir þekilde öðrenerek, geliþimini daha da pekiþtirebilir. Bu nedenle küçük kardeþler daha þanslý sayýlabilir. Büyük olanlarýn  yaþ avantajý olduðu için küçük kardeþ ister istemez öðrenme ve etkilenme olarak büyük kardeþi takip eder. Ama bu durum küçük kardeþin büyüðü rakip olarak algýlayýp tamamen ona ters düþmesinden çok daha iyi bir durumdur.  Eðer psiko-sosyal geliþim içerisinde çocuðunuzun geri planda kalmamasýný ve kendini ortaya koyarak, kiþilik özelliklerini geliþtirmesini istiyorsanýz; Her çocuk için psiko-sosyal geliþim süreci içerisinde yapýlmasý gerekli bazý tavsiyeleri aktarmak istiyorum. Bu çocuðunuzun kendine olan güvenini artýracak, kendi kiþilik özelliklerinin geliþmesini saðlayacak, onun psiko-sosyal  geliþimini güçlendirecektir.

1- Sýk sýk çocuðunuza yaþýna uygun olarak yapabileceði görev ve sorumluluklarý verin.
2- Ona sýk sýk kendini nasýl hissettiðini sorun
3- Olaylar karþýsýnda onunda fikrini ifade etmesini saðlayýn yani ona kendi fikrini sorun ve düþünmeye sevk edin. Söylediði þeylere önem verdiðinizi hissettirin.
4- Onun iyi yönlerini ve baþarýlarýný takdir edin, ön plana çýkarýn ve ödüllendirin.
5- Onun kabiliyetlerinin geliþmesine zemin ve imkan hazýrlayýn
6- Hatalý davranýþlarýný konuþarak onu yargýlamadan anlatmaya çalýþýn, olaylarýn ve yaptýklarýnýn hatalý taraflarýný fark etmesini saðlayýn
7- Sýk sýk onu sevdiðinizi ve onun aileniz için ayrýlmaz bir parça olduðunu ifade edin
8-Onun kendini ifade etmesini kolaylaþtýrmak için karþýlýklý olarak siz ona kendinizi ifade edin ,ondan da kendini ifade etmesini isteyin sýk sýk karþýlýklý konuþup sohbet edin
9- Onun yapabileceði þeyleri kendisine býrakýn, onun yerine bazý þeyleri yapmayýn, bu çocuðun kabiliyetlerinin geliþmesini engelleyerek kendini ortaya koymasýný engeller.
10- Onunla kaliteli ve hoþ bir þekilde vakit geçirin
11- Onun olaylar karþýsýndaki duygularýna deðer verdiðinizi belli edin
12- Onun sosyal ortamlardaki arkadaþlýklarýný ve giriþimlerini uygun olduðu ölçüde destekleyin
13-Onun aile içi herkesle olan baðlarýnýn kuvvetlenmesini saðlayýn

Unutmayýnýz ki bu günün çocuklarý, yarýnlarýn büyükleri olacak, çocuðunuzun bu günden davranýþ ve kiþilik geliþimi iyi yönlendirilirse, gelecekte hem onun hem sizin  açýnýzdan ideal olan gerçekleþmiþ olacaktýr.

16- BOÞANMA VE ETKÝLERÝ

Boþanma dediðimiz önemli yaþam olayý, mevcut aile yapýsýný deðiþtiren en önemli etkenlerden bir tanesidir. Bu durum normal gidiþatýn tersi veya deðiþik bir durumu olduðu için,  aile içerisindeki bireylerin hepsini önemli ölçüde etkileyecek bir  durumdur.  Bu etkilenmede karþýlýklý etkileþim içerisinde, çocuk- anne, çocuk-baba, anne-baba, çocuklar kendi aralarýnda ayrý ayrý etkilenmesi ve bunlarýn ikiþerli olarak birbirini etkileyip, yeni oluþuma ayak uydurmaya çalýþmasý durumu söz konusudur. Boþanmanýn en çok etkilediði kiþiler ise þüphesiz çocuklardýr. Hatta bu durum bazen o kadar ileri gider ki Anne babalar kendi sorunlarýndan veya stres faktörlerinden dolayý, bu türlü bir hayat aþamasý ve stres faktörü durumunda, çocuklar hiç hesaba katýlmaz veya en son akla gelir.

Boþanmaya karar vermeden önce bu konuyu çok ciddi düþünmek gerekir. Çünkü bu durum mevcut ve ilerleyen dönemdeki etkilerinden dolayý gerçekten önemli bir olay ve karardýr. Genelde boþanmadan önceki durum ile boþanma sonrasý durumun her açýdan deðerlendirilip kar zarar oraný hesap edildikten sonra bu durum daha ileri aþamaya götürülmesinde fayda vardýr.

Boþanmaya karar vermiþ bulunuyorsanýz, bunun çocuða veya çocuklara  anlatýlmasý ve açýklanmasý durumu, çocuðun buna tepkileri ve ilerleyen süreç içerisinde psikolojik durumu hakkýnda bazý konularda dikkatli olmanýz gerekir.

Boþanmaya karar verdikten sonra veya mahkeme süreci baþladýktan sonra çocuðun yaþýna göre aile içerisinde az çok hissettiði bu farklý  durumun, uygun bir dille, yaþýna uygun bir þekilde anlatýlmasý gerekir. Bu durumu genelde anne babanýn ikisinin birden çocuða açýklamasý uygundur. Yapýlmasý gereken, çocuða sevgi mesajlarý verildikten sonra, yani hem anne hem baba tarafýndan çok sevildiði ve durum ne olursa olsun bundan sonrada sevilmeye devam edileceði konusunda çocuða güven verildikten sonra durum anlatýlmaya baþlanmalýdýr. Bu durumun yaný anne babanýn artýk hayatlarýný ayrý yaþayarak devam ettirmelerinin, herkesin faydasý için  zorunluluk olduðu ve baþka alternatif kalmadýðý, yine çocuðun yaþýna uygun bir þekilde anlatýlmalýdýr.

Bazý çocuklar, anne babalarýnýn boþanmasýndan kendilerini sorumlu tutarak suçluluk psikolojisine girerler. Bunu engellemek için bu durumun hiç bir etki olmadan, kendilerinin aldýðý bir karar olduðu tekrar tekrar ifade edilmelidir. Çocuðun kaygýsý azaltýlmak için, yine sevgilerinin devam edeceðini ve çocuk hangi tarafta kalýrsa kalsýn diðer ebeveyni görebileceðinin ve irtibatýn devam ettirileceðinin altý çizilmelidir. Çocuðun ilerleyen dönem içerisinde psikolojik durumu takip edilmeli özellikle  gizli depresyon ve kaygý durumlarý göz önüne alýnmalýdýr. Bu yeni durum çocuðun sosyal hayatýnda, bazý sorunlar oluþturabilir ve uyum güçlüðü denen bir tabloya zemin hazýrlayabilir.

Unutmayýnýz ki ister ayrý ister  beraber, çocuða verilecek sevgi ve saðlanacak huzur ortamý,her türlü sýkýntý ile baþ etmek için gerekli olan en önemli araçtýr.

Altý çizilmesi gereken bir diðer nokta da þudur: Çocuðun bundan sonra, örneðin baba ayrýldýktan sonra annenin bu ayrýlýðý telafi etmek için çocuða aþýrý hoþgörü ile davranmasýdýr. Bu durum çocukta deðiþik davranýþ problemlerinin geliþmesine zemin hazýrlayabilir. Bu nedenle denge iyi korunmalý, bu türlü sýnýr problemleri yaþatýlmamalýdýr.

Ayrýldýktan sonra, ebeveynler birbirlerinin aleyhinde konuþmamalý ve çocuða eþi ile olan problemi yansýtýlmamalýdýr. Bu durum boþanma yaþamýþ ailelerde sýk görülür ve çok önemli problemleri beraberinde getirebilir. Ayný zamanda çocuðun ayrý yaþadýðý ebeveyni sýk görmesi (önemli bir problem yoksa) saðlanmalý ve çocuðun iletiþimi devam ettirilmelidir.

Çocuðun cinsiyetine göre örnek alabileceði karþý cinsten güvenilir bir  akraba veya tanýdýk kiþiler, ayrýlan ebeveyn yerine çocuðun bazý duygusal ihtiyaçlarýný karþýlayabilir. Örn: babadan ayrý bir çocuk ile dayýnýn biraz daha yakýnlýk göstermesi gibi. Çocuðun durumunun ilerleyen süreç içerisinde takip edilmesi ve kontrol edilmesi faydalýdýr.

17- ÇOCUÐUMUN CÝNSEL GELÝÞÝMÝ

Anne babalarýn genelde kendilerini çaresiz hissettikleri   konularýn baþýnda çocuklarýn cinsel geliþimi ve bu konuda çocuðun gösterdiði davranýþlar ve konuþmalarýdýr. Öncelikle þunu belirtmeliyim ki çocuðun normal psiko-sosyal geliþimi içerisinde araþtýrma, merak ve bununla birlikte öðrenme çok önemli bir yer tutar. Yani bu konuda anne babalarýn  çocuklarýný doðru bir þekilde yönlendirmeleri ve çocuðun normal geliþiminde ve ileriki hayatýnda sýkýntý olmamasý için gerekli adýmlarý atmalarý gerekir.

Çocuklar genelde 2-3 yaþlarýndan itibaren ilgilerini önce kendi cinsel organlarýna ardýndan çevredeki cinsel konulara yöneltirler. Bu normal bir psiko-sosyal geliþim sürecidir. Bununla birlikte bu konular ile ilgili anne babaya sorular gelir. Bu sorular konusunda anne babalara temel olarak þunu öneriyoruz; Çocuðun yaþýna uygun bir þekilde merak edilen konuyu veya yapýlan davranýþý açýklamaya çalýþmak gerekir. Ama asla yalana ve anlaþýlmaz yollara baþvurmadan, sade ve anlaþýlabilir örneklerle bunu anlatmalarý gerekir . Bu açýklamalarda çocuklar ancak yaþlarý ve birikimleri ölçüsünde bir þeyler anlayabilirler. Anne babalarýn sorular karþýsýnda paniðe düþmesi, cevap vermemesi veya çok karýþýk açýklamalar yapmasý, çocuklarý daha da meraklandýrýr ve bu konuyu halletmez. Anne babalarýn çocuðu bu konularda terslemeleri veya çocuðun sorusu karþýsýnda çocuða yanlýþ ve tutucu tavýrlarý çocuðun cinsel geliþimini kötü yönde etkiler. Bu sorular ve aþamalar genelde her çocuk için ayrý zamanlarda geliþir ve çevre faktörleri ile deðiþir. Örneðin baþka bir anneyi çocuðuna süt verirken gören çocuk bu konuda merakýný anne babasýna yönelik sorulara ve oyunlarýna yansýtýr. Bu konudaki merakýnýn giderilmesini bekler. Bu durum onun normal bir sürecidir.

Anne babalar çocuklarýnýn bazý davranýþlarýný uygun olmayan davranýþlar olarak algýlayabilirler. Örneðin 2-3 yaþýndaki çocuðun kendi cinsel organý ile oynamasý (çok aþýrý olmamak þartý ile), evde çýplak dolaþmaya çalýþmasý, annenin ve babanýn  veya baþka insanlarýn cinsel organlarýný merak etmesi normal sýnýrlarda sayýlýr. Bu türlü davranýþlar çocuk yargýlanmadan ve suçlanmadan  yönlendirilmeye çalýþýlmalýdýr. Olur olmaz yerlerde  olmayan cinsel davranýþlar sergileyen çocuklar ile bu durum yine ayný hassasiyet gösterilerek konuþulmalý ve bu durumun uygun olmadýðý anlatýlmalýdýr. Çocuðun bazý davranýþlarýna  aþýrý tepki ortaya koymak ve aþýrý önemsemek o davranýþý pekiþtirir. O nedenle aþýrý tepkiden kaçýnmak ve o davranýþý aþýrý derecede  büyütmemek gerekir.

Çocuðun baþkalarýnýn cinsel organlarýna ilgi göstermesi durumunda buralarýn kiþilere özel yerler olduðunun ve bu durumun karþýdaki kiþiyi rahatsýz edebileceði söylenmelidir. Ayný þekilde kendisinin de özel yerlerine baþkalarýnýn dokunmasýnýn da yanlýþ olduðunu ve bu konuda kiþilere saygý gösterilmesi gerektiði anlatýlmalýdýr. Çocuðun bazý konularda gereðinden fazla bilgilendirilmesi ve uygun olamayan bazý þeyleri görmesi, çocukta cinsel olarak çok  erken uyarýlara neden olabilir. Bu durum çocuðun cinsel geliþimi açýsýndan mahsurlu olabilir.

Çocuklarýn cinsel eðitimi ve süreci yaþa uygun alýnan bilgiler ve öðrenilen konular ile ergenlik  yýllarýna kadar sürer. Bu durumda kýz çocuklar için anne, erkek çocuklar için baba iyi bir öðretici olur. Eðer bazý konularda gerekli eðitim verilmez ise çocukta etraftan duyduðu yanlýþ þeyler veya gereksiz bilgiler ile kendisini sýkýntýya sokabilir. Eksik kalan eðitim ve bilgilendirme çocukta yanlýþ düþüncelere, korkulara ve ilerleyen yýllarda   sorunlu bir cinsel geliþime neden olabilir.

Çocuklarýn geliþimi sürecinde cinsel konular veya yaþa uygun  meraklar yerini anormal ve çok abartýlý uygun olmayan cinsel davranýþlara býrakýrsa veya bu durum çocuðun oyunlarýnda çok farklý ve sýra dýþý bir þekilde ortaya çýkarsa, o zaman bazý sorunlar var demektir. Bu durumda anne baba veya baþka birinin yaþa uygun olmayan cinsel eðitiminin veya küçük bir ihtimal de olsa çocuða yönelik  cinsel istismarýn olabileceði  akla gelmelidir. Bu konuda anne babalarýn uyanýk olmalarý gerekir. Bir çocuk psikiyatristi ile durumu deðerlendirmeleri gerekir.

Çocuklarý hakkýnda anne babalar gerektiðinde çocuk psikiyatrisinden yardým almayý ihmal etmemelidirler.

18- PARMAK EMME

Parmak emme þikayeti anne babalar tarafýndan çok sýk olarak dile getirilen  sorularýn baþýnda gelir. Parmak emen çocukta psiko-sosyal geliþim ve saðlýk açýsýndan bazý problemler oluþabilir. Parmak emme ile birlikte aðýz ve diþ yapýsýnda bazý problemler geliþebilir ve temiz olmayan elin alýnmasý ile deðiþik hastalýklarýn bulaþmasý kolaylaþýr. Ayný zamanda geliþim olarak çocuðun normal basamaklardan geçmesinde sorun oluþturabilir. Bu nedenle çocuðun bu davranýþýnýn engellenmesi gerekir.

Parmak emme bize bazý sýkýntýlarýn varlýðýný hatýrlatabilir. Genelde çocuðun karþýlaþtýðý stres etkenleri (kardeþ doðumu, göç, aile içi problemler vb.) karþýsýnda hayatýn daha eski ve mutlu dönemlerine dönme isteðinin bir belirtisi olarak bu belirtinin ortaya çýktýðý düþünülür. Ve o dönem için bir doyum aracý olarak parmak kullanýlýr. Bu durumu olan çocuklarda stres etkenleri deðerlendirilerek çocuða gerekli yönlendirme yapýlmalýdýr. Bir baþka nedende aile tarafýndan fiziksel bakýmýn yapýldýðý ama sevgi olarak yeterli doyumu alamayan çocuklarda bu türlü davranýþlarý görülebilmesidir. Bu nedenle ailelerin yalnýzca çocuklarý için ayýrdýklarý belli bir zaman dilimi ile beraber çocuða devamlý ilgi ve sevgi mesajlarý ile  çocuðun sevgi ve ilgi gereksinimini karþýlamalarý gerekir.

Bazý durumlarda çocuk bebekliðinde alýþtýðý bu davranýþý (sütten veya biberondan kesmenin devamý olarak) devam ettirmek ister. Bu durumda da anne babalarýn çocuðu zamanlama olarak normal geliþim basamaklarýna hazýrlamalarýnda bir sorun var demektir. Bir baþka durumda çok fazla koruyucu kollayýcý ve çocuða yaþýndan küçükmüþ gibi muamelede bulunan anne babalarýn çocuklarýnda da bu türlü bir durum görülebilir. Bu nedenle anne babanýn çocuða olan tavýrlarý ve yönlendirmeleri önemlidir. Çocuðun yaþýna uygun davranma ve ona gereken deðeri verme çocuðu o aþamanýn gereklerini yapmaya zorlar aksi durumda çocuk belli aþamalarý geçmekte zorlanýr.

Anne babalar bu sorunun halledilmesi için deðiþik yollara baþvururlar, hatta bu durum çocuða abartýlý bir þekilde de yansýyabilir (eline acý biber sürmek gibi), Bu durum istisnai durumlarda baþarýya ulaþsa bile genelde kalýcý bir çözüm olmaz. Anne baba çocuk iliþkilerinin bozulmasýna yardýmcý olur. Bizim tavsiyemiz çocuðun bu durumunu tamamen ilgi ve sevgi ortamý içerisinde halletmek olacaktýr. Yukarýda bahsedilen  durumda anne baba çocuðun cezalandýrýlma psikolojisine kapýlmasýna neden olabilir. Yaþý belli bir seviyede olan çocuklar için onunla konuþmak ve bu durumdan rahatsýz olduðunuzu belirtmek önemlidir. Ama bu durumda da çocuðu yargýlamadan ve onu suçlamadan ilgi ve sevgi ile yaklaþarak halledebilirsiniz. Bu durumun alýþkanlýk olarak iyice yerleþtiði durumlarda ise çocuðun eline krem sürme þeklinde bir yol denenebilir. Elini aðzýna aldýðýnda karþýlaþtýðý krem tadý, ona sizin uyarýlarýnýzý ve yapýlmamasý gereken bu davranýþý hatýrlatacaktýr.

Parmak emme durumu kesinlikle bir mücadele haline getirilmemelidir. Çünkü bu mücadeleyi genelde çocuklar kazanýr. O nedenle çocuða yaklaþým türü önemlidir. Bazý çocuklar uykuya dalarken parmak emme þeklinde bir yol seçerler, uykuya dalma esnasýnda bazý çocuklar bir geçiþ objesi ararlar. Bu durumda çocuðun ilgileneceði bir oyuncak veya ona masal anlatma þeklinde dikkati baþka yöne kaydýrýlabilir.

Bazý durumlarda evde caný sýkýlan, yapacak ve ilgilenecek bir hobisi olmayan, genelde yalnýz baþýna kalmak zorunda olan çocuklarda uyarý eksikliðine baðlý bu tür problemler artabilir veya yerleþebilir. Bu nedenle bu durumda olan çocuklara gereken yönlendirme yapýlmalýdýr. Çocuðun sýkýntýsý ona saðlayacaðýnýz ortamlar ve yapabileceði  uðraþlara motive etmek  ile engellenmelidir.

Çocuðunuzun iyi davranýþlarý ödüllendirilmelidir. Bu konuda gösterdiði baþarýlar takdir edilmeli ve bu alýþkanlýðý býrakmak için gerekli motivasyon saðlanmalýdýr. Eþlik eden psikiyatrik durumlar varsa bunlarýn tedavisi ile  çocuðun bu türlü þikayetleri de geçecektir.

19- ÇOCUÐUN YERÝNE BAZI ÞEYLERÝ YAPMA

Ýnsanoðlu ilk doðduðu günden itibaren devamlý olarak kendi kabiliyet ve becerilerini geliþtirme süreci içerisindedir. Buna baðlý olarak doðuþtan var olan mevcut kapasite özellikle hayatýn ilk yýllarýndaki çevresel ve fiziksel   etkenlerinde devreye girmesi ile hýzlý bir geliþme gösterir. Her birey yaþýna uygun geliþme dönemlerini saðlýklý bir þekilde geçerek,   gerek motor becerilerini, gerek sosyal geliþimini, gerekse dil geliþimini çocukluk döneminde hýzlý, daha sonra giderek yavaþlayan bir þekilde devam ettirir. Bu sýnýflamalardan (motor, dil, sosyal geliþim) her birinin uygun ve tam olarak geliþmesi için bazý yönlendirmelerin yapýlmasý ve bazý çevresel þartlarýn saðlanmasý gerekir. Konunun bir çok ayrýntýlarý olmakla birlikte þu anda kýsmi olarak deðinilecektir.

Özellikle çocuk bakýmýnda söz sahibi olan annelerin çocuk üzerindeki davranýþ þekilleri çocuðun geliþimi açýsýndan çok büyük önem arz etmektedir. Bazý anneler çok  aþýrý derecede çocuklarý ile ilgilenirler, Bu durum çocuklarýyla hiç ilgilenmeyen annelerin durumu kadar çocuk için sýkýntýlý olabilir. Bu aþýrý ilgilenme durumunun ayrýntýlarýný  baþka bir zamana býrakarak konumuz ile alakalý olan kýsmýný bahsetmek istiyorum. Genelde aþýrý koruyucu ve kollayýcý anne babalar olmak üzere bazý ebeveynler çocuðun üzerine o kadar düþerler ki onun yaþýna uygun geliþiminin de önüne geçerler. Çünkü çocuklar bu derece kendisinin  yerine bazý þeyleri düþünen ve yapan anne babalar  veya baþka birisi olduðundan kendileri kabiliyet ve becerilerini kullanmaya gerek duymazlar. Çünkü bu durum onlar için daha kolay olmaktadýr. Çocuðun yaþýna uygun olarak kendi baþýna yemek yemesinden tutun, giyinmesi, okul dersleri, ev içerisindeki etkinlikleri gibi bir çok konuda anne babalar onlarýn yaþýna uygun yapabilecekleri noktalarda gereksiz yere devreye girerek çocuðun hem psikolojik olarak hem kabiliyet olarak uygun atýlýmlarý yapmalarýný engellerler. Bu nedenle anne babalar çocuklarýnýn normal geliþimini saðlamak için en baþta onlarýn yaþlarýna uygun davranmalarý (bebeksi tavýr ve hareketlere prim vermemeleri ) gerekir.

Þurasý unutulmamalýdýr ki Çocuklarýn yaþlarýna uygun rol almalarýný yada almamalarýný anne babalarýn onlara çizdiði rol belirler. Çocuklarý yerine bir çok davranýþý üstlenen ve onlarýn yaþýna uygun sorumluluklar almasýný saðlayamayan anne babalar, çocuklarýna iyilik yaptýklarýný zannetmelerine karþýn, onlarýn kabiliyet ve becerilerini kýsýtladýklarýnýn farkýnda deðildirler. O nedenle gerek psiko-sosyal geliþim  gerek bedensel geliþim için bu durum önemlidir. Çocuðun yapmasý gereken aktiviteler ve görevlerin baþlangýcýnda çocuða yardýmcý olmak uygun olur ama bu yardýmýn devamlý o görevi üstlenme þeklini almasý ise zararlý olur. Yaþýndan daha büyük sorumluluklar vermekte ayný þekilde diðeri kadar sakýncalý olabilir. Anne babalarýn saðlýklý bir biyo-psiko-sosyal geliþim için bu dengeyi saðlamalarý  gerekmektedir.

20- AÞIRI KONTROL

Bazý anne babalarýn düþtüðü en büyük hatalardan birisi de çocuklarýný çok aþýrý kontrol ve disipline etmeleridir. Bu genelde çok titiz ve hassas anne baba kiþiliðinin olmasý durumunda karþýmýza çýkmaktadýr. Özellikle bazý anneler çocuklarý hakkýnda her an ne yapýyor, ne ile meþgul oluyor, acaba bir problem var mý, bir þey olursa, baþýna bir iþ gelirse ve buna benzer düþüncelerle devamlý çocuklarýný düþünmekte ve çocuklarýný her an kontrol etmeye çalýþmaktadýrlar.

Elbette ki her anne baba belli ölçülerde çocuðuna sahip çýkmalý ve çocuðunun o an nasýl bir durumda olduðunu merak etmelidir. Ama bunun ölçüsü çok fazla kaçýrýlýrsa ve çocuklar çok aþýrý kontrol edilemeye çalýþýlýrsa,  sýkýntýnýn asýl önemli bir kýsmýný çocuklar çekmektedir. Yani çocuk her an kontrol edilme hissi ile yaþamakta bu da onlarda müthiþ bir þekilde bir kaygý ve gerginlik oluþturmaktadýr. Acaba hata yapar mýyým, acaba annem görür mü, acaba bu iþ konusunda annem ne der, acaba bu yaptýðým için eleþtirilir miyim gibi düþüncelerle çocuklarýn bu kontrol durumuna  reaksiyon olarak kaygýlarý daha da artmaktadýr. Hatta bu durumu bazen o kadar ileri boyutlarda görmekteyiz ki, bu kontrol ve baðýmlýlýða alýþan çocuk annesinden ayrýldýðý zaman sanki baþýna   kötü bir þey gelecekmiþ gibi endiþe duyabilir.

Bu durum onun ileride ayrýlýk kaygýsý göstermesine de neden olabilir. Annenin kaygýsý ve endiþesi çocuðu da anlamsýz bir þekilde kaygý ve sýkýntýya sokabilir. O nedenle anne babalarýn çocuklarýný belli ölçülerde kontrol etmeleri, onlarýn bazý hatalarýný görmezden gelmeleri (devam etme durumunda önlem almak þartý ile) onlarý bazý zamanlar kendi hallerine býrakmalarý, her an nerede ne yapýyor düþüncesinden vazgeçmeleri, onlar için aþýrý kaygý ve endiþeye girmemeleri, çocuðun ufak tefek yanlýþlarýný tespit edip çocuðun yüzüne vurmamalarý uygun olur. Bu aþýrý kontrol ve anne babalarýn aþýrý disiplin ile beraber mükemmeliyetçi tavýrlarý, çocuklarý anne babanýn sözlerine karþý pasif bir direnç ve yalana itebileceði gibi çocuklarda tik, týrnak yeme, konuþma sorunlarý, altýný ýslatma, altýný kirletme vb gibi kaygý belirtilerine de yol açabilir.

Anne babalarý çocuklarýný kontrol etme konusunda bu dengeyi iyi ayarlamalarý gerekir. ayný zamanda çok kontrol edilen ve çok eleþtirilen çocuklarýnda kendi özgüvenlerinin eksik kalacaðýný ve sosyal olarak çekingen olabileceklerini ve anne babalarýnýn bu aþýrý kontrol ve isteklerinin de onlarý strese itebileceðinin hiç bir zaman unutulmamasý gerekir. Her çocuðun kendi halinde olmasý gereken zamanlarýn olduðu unutulmamalý ve çocuklarýn kontrol ve takibi onlarý bunaltmayacak ve kaygýya itmeyecek derecede olmalýdýr.

21- ANNE BABANIN FARKLI YAKLAÞIMLARI

Genelde anne babalar çocuða davranýþta tek bir çizgiyi tutturmakta zorlanýrlar. Elbette ki anne babanýn farklý kiþilik yapýlarý, yetiþme tarzlarý, anlayýþlarý ve deðiþik farklýlýklarý olacaktýr. Bu çocuðun yetiþme ve zeka geliþiminde iyi yönde katkýlar saðlayabileceði gibi, çocuðun eðitimi ve davranýþlarýnýn yönlendirilmesinde anne babanýn birbirinden habersiz veya tamamen farklý yaklaþýmlarý çocuklarýn psiko-sosyal geliþiminde büyük sýkýntýlar oluþturabilmektedir.

Genelde çocuðun geliþim aþamalarýndan uygun bir þekilde geçmesi ve onun  yaþa özgü eðitiminin tamamlanmasýnda anne babanýn yaklaþýmlarý ve çocuðu yönlendirmeleri önem kazanýr. Bütün bunlarý þu þekilde örnek vererek açýklayabiliriz; Bir anne aþýrý hoþgörülü olabilir, baba ise tam tersi disiplin yönü aðýr basabilir. Bu durumda çocuðun davranýþlarý, konuþmasý, hal ve hareketleri tamamen iki farklý kutup tarafýndan yönlendirilmeye çalýþýlýrsa çocukta davranýþ problemleri ve bazý psikolojik sorunlar yaþanabilir. Babanýn koyduðu kuralý annenin bozmasý veya tam tersi babanýn hoþgörü gösterdiði bir davranýþa annenin sýnýr koymasý genelde çocuðun davranýþ olarak kararsýz, çekingen, çeliþkili ve tutarsýz bir hale gelmesine neden olabilir. Çünkü çocuk geliþimini ve davranýþlarýný anne babasýndan  iyi yönde veya kötü yönde aldýðý uyarýlar ile þekillendirir. Bu çocuða yansýyan çeliþkili ve tutarsýz  durum çocukta deðiþik kaygý belirtilerinin (týrnak yeme, tik, konuþma zorluklarý, uyku ve yeme bozukluklarý vb.) ortaya çýkmasýný kolaylaþtýrabilir.

Anne babalarýn mümkün olduðu kadar birbirlerini desteklemeleri, tutarsýz davranmamalarý, çocuðun yanýnda birbirinin uygulamalarýný eleþtirmemeleri gerekir. Bazý görüþ farklýlýklarý olsa bile çocuðun olmadýðý zamanlarda konuþularak ortak görüþün çýkmasý ve ortak söz birliðinin saðlanmasý gerekir. Çocuðun saðlýklý geliþiminde anne babalarýn birlikte, çeliþkisiz ve tutarlý olmalarý çok önemlidir. Aksi takdirde bu farklýlýklar ve anne babanýn çeliþkili davranýþlarý çocuk tarafýndan kullanýlabilir. Çocuðun anne babayý yönlendirmesi bu farklý tutumlardan dolayý kolaylaþabilir. Anne babalarýn ortak fikir ve görüþ birliði ile çocuklarýný yönlendirmeleri gerekirken, tam tersi olarak çocuk, anne babayý yönlendirebilir.

Bir baþka noktada anne baba harici bir baþka kiþinin (genelde büyükanne, büyükbabanýn) anne babanýn koyduðu kurallarý ihlal eden veya zayýflatan yaklaþýmlarda bulunarak çocuklarýn kurallara uymasýný ve davranýþlarýnýn þekillenmesini engellemesidir. Anne baba arasýndaki iletiþim ve ortak karar alma mekanizmasý ne kadar iyi iþler ve çocuða yansýtýlan davranýþlarý ne kadar birbiri tarafýndan desteklenirse o kadar saðlýklý ve normal psiko-sosyal geliþimli çocuklar olacaktýr.

Burada þunu da belirtmek yerinde olacaktýr, çocuklara yansýtýlan davranýþlarýn zaman aþýmýna uðrayarak deðiþikliklere uðramasý uygun deðildir. Yani anne bugün koyduðu kuralý bir hafta sonra bozuyor veya tam tersi bir tutum izliyorsa (sebepsizce gerekli bir neden olmadan) bu durum da çocuklarýn geliþimini kötü yönde etkiler. Çünkü çocuk bir hafta önce tepki almadýðý bir davranýþtan bir hafta sonra tepki aldýðýný görürse bu onun kendine güvenini azaltýr, onu çekingen, tedirgin ve kaygýlý birisi haline getirir. Yani çocuðun çevresinden (aile, arkadaþ, okul ve öðretmen, sosyal çevre) devamlý tutarlý davranýþlarý görmesi önemlidir. Bu konuyu ileri bir tarihte daha ayrýntýlý incelemeyi düþünüyoruz.

22- CEZALANDIRILMA ÞEKLÝ

Çocuklarýna güzel bir þekilde eðitim vermek, onlarý hayata hazýrlamak  ve onlarý iyi yönlendirebilmek her anne babanýn temel hedeflerinden bazýlarýdýr. Devam eden hayat içerisinde çocuklarýn gerektiði þekilde iyi özellikler kazanmasý, bazý yönlendirmeleri gerektirmektedir. Anne babanýn her davranýþýnýn, yorumunun olaylar karþýsýndaki tavrýnýn ve tepkisinin çocuk üzerinde bir etkisi vardýr. Anne baba - çocuk arasýndaki etkileþim devam eden çok önemli bir süreçtir. Ve bu etkileþimin kalitesi neredeyse çocuðun bütün hayatýný etkiler. 6 aylýk bir çocuk bile iyi bir þey yaptýðýnda anne babanýn göz temasý ile onu desteklemesi veya kaþlarýný çatarak istemediðini belli etmesi bir ödül -ceza þeklidir. Aslýnda günlük akýp giden hayat içerisinde anne babalar farkýnda olmadan çocuklarýný ödüllendirmekte veya cezalandýrmaktadýrlar.

Bazý durumlarda ise çocuklar hatalý ve yanlýþ bir þey yaptýðý ve en önemlisi bunu tekrarladýðý zaman anne babalarýn tepkisiz kalmasý o yanlýþýn devam etmesini saðlamaktadýr. Zamanýnda müdahale edilmeyen hata devam edecek veya þekil deðiþtirebilecektir.  Bazen de anne babanýn yersiz ve aþýrý tepki ortaya koymasý veya tutarsýz bir þekilde cezalandýrmasý çocuktaki sýkýntýyý artýrmakta ve yeni davranýþ sorunlarýnýn ortaya çýkmasýna zemin hazýrlamaktadýr. Ayrýca devamlý kontrol edilmeye çalýþýlan ve bu kontrol havasý içerisinde gerginliðe itilen çocuklarda da psikolojik sorunlar ortaya çýkabileceði göz önünde tutulmalýdýr. O nedenle bebekken dahi anne babanýn çocuða uyguladýðý cezalandýrma þekli önemlidir. Ve çocuðun kiþilik geliþiminde, sosyal geliþiminde ciddi tesirler býrakýr.O nedenle biz çocuk psikiyatristlerini endiþelendiren önemli noktalardan biriside bu konuda anne babalarýn bilinçsiz bir þekilde uygulamalarda bulunmasýdýr. Genelde çocuklarýn yaþlarý ve yaptýklarý hatalarýn büyüklüðüne göre cezalandýrýlmalarý uygun olmak ile birlikte genel yaklaþýmlarý þu þekilde sýralayabiliriz.

Cezalandýrmanýn aþamalarý ve özellikleri nasýl olmalýdýr

1- Çocuklarýn ilk yaptýðý hata eðer çok büyük sonuç doðurmayacak þekilde ise uyarý þeklinde (bu da bir cezalandýrmadýr) anne babanýn müdahalede bulunmasý gerekir. Bu yeri geldiðinde anlýk bir kaþ çatýlmasý þeklinde de olabilir. Bu çocuða mesaj olarak yaptýðý davranýþýn onaylanmadýðý tepkisinin iletilmesidir.
2- Yapýlan hatanýn þiddeti artmýþ ise ve/veya tekrarlayan hatalar ise çocuk ile yaþýna uygun bir þekilde bu durumun hatalý olduðu ve doðrusunun ne olduðu, davranýþýn tekrarý halinde zararýnýn neler olacaðý konuþulmalýdýr. Bu açýk olarak sizin tarafýnýzdan bu davranýþýn istenmediðinin belirtilmesidir.
3- Yapýlan hatanýn devamý durumunda, hatanýn büyüklüðü ne olursa olsun anne baba tekrar çocuðu ile sevgi ve ýlýmlý bir ortam oluþturarak, çocuða yönelik aþýrý tepki ve yargýlamadan kaçýnarak konuþmalý ve çocuða bu davranýþýn tekrarý halinde ne türlü cezalarý alabileceðini belirtmelidir. Burada da çocuðun yaþý önem kazanmak ile birlikte anne babanýn  bu durumu onun ile konuþma tarzý ve üslubu önemlidir. Kesinlikle durum mücadele ve tartýþma ortamýna dönüþtürülmemelidir. Çünkü bu ortam iki tarafa da zarar verecektir. Ýlerleyen dönemlerdeki iliþkiyi zedeleyecektir.
4- Konuþma ve söylenen cezalandýrýlma ikazlarýna raðmen devam eden yanlýþlarda anne babanýn ýsrar ile bahsettiði cezayý uygulamasý gerekir. Burada Hemen þunu belirtelim; anne babalar kesinlikle yapamayacaðý cezalandýrma yöntemini çocuða söylememeli, ancak cezalandýrmayý yapmak istemedikleri veya  yapamadýklarý zamanda hafifletici sebepler ile bir karþýlýk sonucunda affetmelidirler (örn:ceza olarak dýþarý parka götürülmeyecek çocuða, odaný toparlarsan senin cezaný affedebilirim demek gibi) Cezalandýrmanýn þekli ise burada önem kazanmaktadýr. Biz çocuk psikiyatristlerinin önerdiði cezalandýrma yöntemi, çocuðun sevdiði þeylerden mahrum edilmesi þeklindedir. Fiziksel cezalarýn çocuklara uygulanmasý son derece sakýncalýdýr ve çocuklarýn anne baba ile iliþkisini zedelemekte ve ortamý daha gergin hale getirmektedir. Veya erken yatma, odasýnda yalnýz olarak iki-üç dakika beklemesi gibi basit cezalandýrma tekniklerinin kullanýlmasý da uygun olur. Ama cezalandýrýlma sýrasýnda çocuklarýn gururu incitilmeden ve özgüvenleri zedelenmeden uygun bir dil ve takdim ile bunun yapýlmasý gerekir.
5- Aldýðýnýz bütün önlemlere raðmen önüne geçilemeyen sýkýntýlar için anne babalarýn bir uzmana baþvurmayý ihmal etmemeleri gerekir. Çünkü bu durumlarda davranýþ bozukluðu, karþý gelme bozukluðu, dikkat eksikliði ve hiperaktivite durumu, çocukluk çaðý depresyonlarý, uyum güçlükleri gibi sorunlar eþlik ediyor olabilir.

Ek olarak þunu söylemek gerekir anne babanýn cezayý takdim þekli, daha önceleri çocuða verdikleri eðitim, anne baba harici etkili kimselerin durumu(büyük anne büyük baba vb), sosyal çevrenin özellikleri, okul çevresi, anne babanýn birbirlerinin desteklemeleri, anne babanýn kiþilik yapýlarý, çocuða olan yakýnlýk dereceleri, arkadaþ çevresi, büyük veya küçük kardeþin tutumu, anne babanýn daha önce tutarlý cezalandýrma þekilleri vb. gibi bir çok etken ile çocuðun davranýþlarý, cezaya verdikleri tepki ve cezalandýrýlma sonucu elde edilen baþarý durumu deðiþecektir.

23- ÇOCUÐU ÖDÜLLENDÝRMENÝN ÞEKLÝ NASIL OLMALIDIR

Hayatýn ilerleyen aþamalarýnda çocuk geliþimi bazý yönlendirilmelere ihtiyaç duyar. Anne babanýn çocuðun davranýþlarýnýn þekillenmesinde çocuðun baþarýlarýný, doðru davranýþlarýný , onaylanmasý gereken tavýrlarýný, ödüllendirmesi önemlidir. Nasýl ki istenmeyen davranýþlarýn ve yanlýþlarýn kalmamasý için cezalandýrma yöntemini uygun bir þekilde uygulamalarý önemlidir ayný þekilde ödüllendirme yöntemini de uygun kullanmalarý çocuk eðitimi açýsýndan önemlidir.

Çocuðun olumlu davranýþlarýnýn tasdiklenmesi bebeklik döneminde baþlar. Bir hareket yaptýktan sonra bebek annenin veya babanýn yüzüne bakar ve onlardan tasdik bekler. eðer o davranýþ tasdiklenirse (gülümseme, kafa sallama, dokunma, ses ile onaylama,ona bir þey verme vb) bebek o davranýþýný ilerletir ve o davranýþýn deðiþik ve ileri versiyonlarý artarak devam eder yani o davranýþ giderek güçlenir. Ama anne baba tarafýndan o davranýþtan  sonra   olumsuz  bir tavýr (görmezden gelme, kaþ çatma, ses ile ikaz, el ile engelleme, onu o ortamdan uzaklaþtýrma vb) olursa o davranýþ uzun süre devam etmeden giderek gücünü kaybeder.

Biz bu durumu bebeklikten çocukluk dönemine ilerlettiðimizde yine ayný þekilde onay ve onaylamama çocuðun davranýþlarýnýn þekillenmesine neden olur. Ama unutulmamalýdýr ki bütün bu söylediðimiz þeyler anne baba ile çocuk arasýndaki normal bir iliþki ve karþýlýklý etkileþim durumunda söz konusudur. Diðer durumlarda ise anne baba ile çocuk arasýnda  bozuk bir karþýlýklý iliþki durumu varsa o zaman çocuk anne babaya itiraz edecek, dediklerinin tersini yapacak, engellenme ve onaylanmamaya ters tepkiler verecektir.

Çocuðu ödüllendirmenin derecesi ve þekli yaþ ve ailenin durumuna göre genelde deðiþiklikler gösterir.Ama þunu hemen belirtelim ki en iyi ödüllendirme maddi ödüllendirme yerine duygusal ödüllendirmedir. Çocuðun bu türlü bir ödüllendirmeye alýþtýrýlmasý da oldukça önem taþýr. Anne babalarýn genel anlayýþý çocuða maddi hediye ve bir þeyler almanýn sanki en iyi ödüllendirmeymiþ gibi algýlanmasýdýr. Bu þekilde devamlý bir þeyler alýnmaya ve verilmeye alýþtýrýlan çocuk ise gün gelecek en iyi ve en pahalý hediyelerle bile doyum bulamayacaktýr. Ama anne babasýnýn öpmesi, kucaklamasý, gezdirmesi, onunla oynamasý, ona güzel sözler söylemesi þeklindeki ödüllendirme ise en saðlýklý ve en baþarýlý ödüllendirmedir. Anne babalarýn bu türlü bir duygusal ödülün yaný sýra imkanlarý ölçüsünde ek hediyeler vermesi de çocuðu ödüllendirmenin diðer yoludur. Anne babalarýn  çocuklara alýnan hediyelerdeki maddi büyüklük yerine manevi deðerini ön plana çýkarmalarý uygun olur. Ama bunu bazý anne babalar yapsa bile günümüzün tüketim toplumunda çevresinden ve arkadaþlarýndan etkilenen çocuklarý yönlendirmek anne babalar için hayli zor olacaktýr.

1- Bebeklik döneminde ödüllendirme þekli; öpme, okþama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onu besleme, gezdirme, onunla meþgul olma, onunla konuþma, onu sevdiðini hissettirme vb. (not: bu davranýþlarýn normal zamanda yapýlmasý zaten gerekli olmakla birlikte ödüllendirilmek istendiðinde özellikle yapýlmasý önemlidir)
2- Okul öncesi dönemde ödüllendirme þekli; öpme, okþama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onunla gezme, birlikte vakit geçirme, söz olarak onaylandýðýný vurgulama, onun hoþuna gidecek iltifatlar söyleme, onun sevildiðini hissettirme, onun geliþim dönemine uygun oyuncak ve hediyeler alma (bu hediyelerin manevi deðeri ön plana çýkarýlmalýdýr)
3- Okul  döneminde ödüllendirme þekli; öpme, okþama, sevme, onunla oynama, onunla birlikte gezme, birlikte ders çalýþma, onaylandýðýnýn hissettirilmesi, onun kabiliyetlerini ön plana çýkaracak program ve aktivitelere yönlendirme, onun hoþuna gidecek iltifatlar söyleme vb.

Bütün bu ödüllendirmeler ve onaylamalar çoðu zaman çocuklara uygulanmalýdýr ama ödüllendirme özellikle onaylanmasý gereken davranýþlar için vurgulanmalýdýr. Anne babalar ödüllendirmeyi belli bir hedefe ve baþarýya karþýlýk  yapmalarý o hedeflere ulaþýlmayý kolaylaþtýrýr ama verilen sözlerin kesinlikle yerine getirilmesi ilerleyen hedeflere ulaþma ve ödüllendirmenin ciddiyeti açýsýndan çok önemlidir.

24- ÇALIÞAN ANNE VE ÇOCUK

Günümüzün hayat koþullarýnda  anneler bazý durumlarda babalar kadar  yoðun bir iþ temposu ile çalýþmak durumunda kalmaktadýrlar. Çalýþan annelerin genelde kafalarýnda onlarýn zihnini meþgul eden bir kaç önemli soru vardýr ''Acaba çocuklarýmla yeterince ilgilenebiliyor muyum? Çocuklarým ihmal oluyor mu? Çalýþmasam daha mý iyi olur? Hem çalýþýp hem de çocuklarým ile nasýl ilgilenebilirim?'' Bütün bu sorulara anneler kendilerince cevap vermekte ve asýl doðru olan konusunda bazen tereddüde düþmektedirler. Kimi zaman anneler çocuklarý için mesleki ve kariyer hayatlarýný sonlandýrmakta, kimi zaman da kendilerinin sonradan memnun kalmayacaðý kararlar vermektedirler. Çalýþan annelerin bazýlarý ise çocuklarý için yapabilecekleri her þeyi yapmalarýna raðmen ''acaba daha baþka neler yapmalýyým?'' gibi sorularý kendilerine yöneltmektedirler. Bütün bunlarýn yaný sýra çalýþan annelerin yapmasý gerekenleri söylemeye çalýþalým.

Öncelikle þunu söylemek gerekir ki çalýþmayý ve mesleðini çok seven annelerin çocuklarý için mesleklerini býrakmalarý anneleri kötü bir þekilde etkilemektedir. Bu türlü annelerin mesleki hayatlarýný devam ettirerek ayný zamanda çocuklarý ile ilgilenmeleri yerinde olur.

Bütün anne adaylarýnýn çalýþmaya baþlamadan veya meslek seçmeden önce özellikle kendilerine ve çocuklarýna vakit ayýrabilecekleri ve çok fazla fiziksel olarak zorlanmayacaklarý meslekleri seçmeleri gerekmektedir. Çok yoðun ve fiziksel olarak çok aðýr iþlerde çalýþan annelerin veya anne adaylarýnýn  kendilerine bile vakit ayýramadýklarýný gözlemlemekteyiz. Bununla birlikte ek olarak bir çocuðun bakýmýný üstlenmek ve ev iþlerinde kendine düþen görevleri yerine getirmek bu türlü iþlerde çalýþan anneler için oldukça sýkýntýlý olmaktadýr.

Çalýþan annelerin daha çocuklarý doðmadan önce mümkün olduðu kadar iþlerini ayarlayarak özellikle hamileliðin son aylarýnda ve doðumdan sonraki dönemde kendi iþlerinin elverdiði ölçüde mümkün olan bir zaman dilimi için (bu zaman dilimi kiþinin iþi ve iþyerine göre 6 ay ile 3 yýl arasýnda deðiþebilir) iþlerine ara vermeleri gerekmektedir. Çocuðun neredeyse bütün hayatýný etkileyecek dönem olan 0-3 yaþ arasý dönemin çocuk için ve çocuk -anne iliþkisi açýsýndan  çok önemli olduðu unutulmamalýdýr. Bu dönemde ki anne çocuk iliþkisinin önemli olduðu ve birinci planda çocuðun bakýmýnýn anne tarafýndan yapýlmasý gerekliliðini ne kadar vurgulasak azdýr.

Özellikle hemen iþe dönmek zorunda olan annelerin çocuklarý için bu durum stres etkeni olarak sayýlmaktadýr. Hemen iþe dönmek zorunda olan anneler için bu dönemde çalýþma saatleri dýþýnda çocuðun bakýmý ve sevgi ihtiyacýnýn anne tarafýndan mümkün olduðunca eksiksiz yapýlmasý çok önemli olmaktadýr. Gündüz bakýcý veya akraba yanýnda olan çocuk için akþamlarý anne ve baba ile geçirilen önemli bir zaman dilimi olmakta ve dolu dolu geçirilmesi gerekmektedir. Çocuðun ilgi ve sevgi ihtiyacýnýn karþýlanmasý bir çok önemli psikiyatrik problemin oluþmamasý  için gereklidir.

Çocuklarýn yaþlarý büyüdükçe yapýlan faaliyetler ve geçirilen ortak zamanlardaki aktiviteler deðiþmekle birlikte çalýþan anne ve babalarý için en temel tavsiyemiz þu olmaktadýr; Çocuklarýnýz ile akþamlarý ve hafta sonlarý dolu dolu vakit geçirmelisiniz. Bu geçirilen vakit hem anne hem baba hem de ikisi ile birlikte olmalýdýr. Eðer çocuðun gündüz anne ve babasýndan alamadýðý ilgi, sevgi ve þefkat ihtiyacý akþamlarý da telafi edilmezse o zaman çocuklarda bir çok psikiyatrik sorunun oluþmasý için zemin hazýrlanmýþ olmaktadýr.

Burada yapýlan bir hata ve bir örneði vermek istiyorum; "Ayþe ilkokul 1. sýnýfa gitmekte ve anne babasý çalýþtýðý için gündüz anneannesinin yanýnda okul harici bulunmaktadýr. Ayþe sabah okula gitmekte ve öðle vakti okuldan anneannesinin yanýna geldiðinde yemeðini yiyerek, biraz dinlendikten sonra derslerine çalýþmaktadýr. Anneannesinin yanýnda çok rahat olmasýna karþýn akþamýn olmasýný iple çekmekte ve anne babasý ile yapacaðý þeyleri beklemektedir. Akþam olduðunda Ayþe'yi anne veya baba bulunduðu yerden alarak  eve getirir. Ayþe annesi ile okulda neler olduðunu   konuþmak isterken, anne Ayþe'yi babanýn yanýna göndermekte  ''haydi benim iþim var yemek yapýyorum babanýn yanýna git zaten çok yoruldum" gibi bir söz söylemektedir. Ayþe kýrýlan umuduna raðmen babanýn yanýna gitmekte babasý TV de haberleri izlediði için yarý uyur vaziyette ciddiye almadan Ayþe'yi dinlemekte daha doðrusu dinliyormuþ gibi yapmaktadýr. Ayþe konuþurken babanýn gözü TV de ve Ayþe'ye sadece kýsa cevaplar vermektedir. Ayþe her þeye raðmen yine babasý ile konuþmaya çalýþmakta ve ona o gün olan olaylarý anlatmaya çalýþmaktadýr. Babasý ise günlük olaylar arasýnda Ayþe'ye çok fazla yer ve imkan vermemektedir. Derken yemek hazýr oluyor ve yemek yendikten sonra Ayþe'ye "hadi sen biraz ders çalýþ bakalým"' denmekte ve Ayþe'nin akþam anne ve babasý ile geçireceði zaman ve konuþacaðý þeyler suya düþmektedir. Daha sonra Ayþe'nin uykusu gelmekte ve sabah erken kalktýðý için erkenden yatmaktadýr." Bu örnekte Anne ve baba çalýþmalarýna karþýn Ayþe ile yeterince ilgilenmemekteler ve vakit ayýrmamaktadýrlar. Ýlerleyen dönemlerde Ayþe'de bir çok   psikiyatrik sorun oluþabilir.

Hemen belirtmeliyiz ki çalýþan annelere mümkün olduðunca babalarýn yardýmcý olmasý gerekmektedir. Çocuk bakýmýný ve ev iþleri sorumluluðunu sadece annelere býrakmak çok büyük bir haksýzlýktýr. Babalarýn çalýþan annelere yardýmcý olmasý onlarýn ev ile ilgili görevlerine yardým etmesi, çocuk bakýmý, eðitimi konusunda yardýmcý olmalarý gerekmektedir.

Çalýþan anne ve babalara þu önemli notu iletmek gerekir; Çocuk ile geçirilen vaktin miktarý önemli deðil, o vaktin kalitesi önemlidir. Yani nice çalýþmayan anneler vardýr ki çocuklarý ile çoðu zaman beraberdirler ama çocuklarýna yeterince kaliteli ilgi ve sevgiyi veremezler. Ayný þekilde nice çalýþan anneler vardýr ki akþam çocuðu ile geçirdiði çok kaliteli 5-10 dk lýk vakit ile çocuðun ilgi ve sevgi ihtiyacýný karþýlayabilir.

25- NORMALDEN DAHA ZEKÝ ÇOCUKLAR

Her anne babanýn çocuðu hakkýnda  büyük idealleri vardýr. Normalden daha zeki ve farklý bir çocuðun ebeveyni olmak  anne ve babalarý oldukça mutlu eder. Anne ve babalarýn bu mutluluðu çocuklarýnýn baþarýlarýný ileri hayat aþamalarýnda görmeleri ile gittikçe artar. Yaþýtlarýndan daha farklý ve daha zeki olan çocuklar  bebeklik döneminden itibaren kolaylýkla ayýrt edilebilir. Anne ve  babalar subjektif ve kendilerine göre deðerlendirme yapmalarýndan dolayý çocuðun yaþýna uygun davranýþlarýnýn bile ileri zeka iþaretleri olduðunu zannedebilirler. Çünkü anne ve babanýn bu konuda beklentileri olmasý yanlýþ deðerlendirme durumu oluþturmaktadýr. Eðer var ise bu kapasitenin ortaya konmasý ancak objektif gözlem ve gerek olursa testler ile mümkün olabilecektir.

Çocuðun gerçekten normalden daha zeki olma durumu tespit edildiði zaman çocuða daha uygun yaklaþýmýn sergilenmesi gerekmektedir. Bu yaklaþým ona farklý davranmak þeklinde algýlanmamalýdýr. Genelde anne ve babalarýn düþtükleri büyük hatalarýn baþýnda gerek olmadan çocuklarýna zeka testi yaptýrmak istemeleridir. Bu durumun iki farklý yönden zararlarý olabilmektedir; Birincisi eðer çocuðun zeka seviyesi gerçekten anlamlý derecede yüksek ise anne ve babalarýn bu çocuða karþý davranýþlarý deðiþmekte veya bilinçdýþý olarak çocuklarýna farklý davranmaktadýrlar. Bu durum çocukta davranýþ problemlerini çok sýk bir þekilde oluþturmaktadýr. Anne babalar farkýnda olmadan çocuklarýna karþý aþýrý ilgili, aþýrý hoþgörülü veya aþýrý beklenti içerisinde davranabilmektedirler. Bütün bunlarda çocuklarda ciddi davranýþ problemlerinin oluþmasýna  ve psikolojik olarak sýkýntý duymalarýna neden olmaktadýr. Gereksiz zeka testi ölçümünün ikinci önemli sakýncasý ise anne ve babalar beklentilerinden düþük bir skor çýkarsa hayal kýrýklýðýna uðramakta ve çocuklarýna karþý beklentilerinin aþýrý azalmasý ile çocuklarýna karþý davranýþlarýný deðiþtirmektedirler. Bu durumdan yine çocuklar negatif yönde etkilenmektedirler. Bu dengeyi saðlayan yani çocuðuna zeka testi yaptýrýp ona karþý davranýþlarýný deðiþtirmeyen anne ve babalarýn sayýsý son derece azdýr. Anne babalar ben davranýþýmý deðiþtirmem dese de maalesef bilinçdýþý davranýþlar deðiþmektedir.

Normalden daha zeki çocuk olduðu bazý çocuklarýn yüzüne karþý sýk sýk söylendiðinde veya bu konu üzerinde  sýk sýk durulduðu durumlarda bir kýsým çocuklar ''nasýl olsa ben zekiyim'' diye, aþýrý kendine güvenden dolayý yapmasý gereken görevleri ve okul ödevlerini hafife almakta , ders çalýþmamakta ve bunun sonucunda olacak baþarýsýzlýklardan çocuklar ve aileleri çok kötü bir þekilde etkilenmektedirler. Bu nedenden dolayý çocuklarýn baþarýlarý ''zeki çocuk'', ''akýllý çocuk'' diye belirtilmeli ama bu konuda çok sýk vurgulama yapmaktan kaçýnýlmalýdýr.

Normalden daha zeki çocuklardan anne ve babalarýn veyahut çevrenin ciddi beklentileri olabilmektedir. Bu beklentiler çok aþýrý olur, her ortamda vurgulanýr ve sýk sýk üzerinde durulursa çocukta bu beklentiye ulaþmak veya þu anda bulunduðu baþarý seviyesini korumak için ciddi anlamda kaygý belirtileri zamanla oluþacaktýr. Bu kaygý durumu çocuða uzun vadede önemli sýkýntýlar verecek ve çocuðun normal ruhsal geliþimini bozacaktýr. Normalden zeki çocuk belli bir baþarýyý elde edecektir ama bunun uygun bir þekilde devam ettirilmesi anne babanýn olumlu ve istikrarlý tutumu ile mümkün olacaktýr.

Normalden daha zeki çocuklara nasýl bir ortam hazýrlanmalý? þeklinde anne ve babalar sýk sýk sormaktadýrlar. Bazý anne ve babalar çocuðun bu kapasitesini artýrmak düþüncesiyle çok erken yaþlarda okuma ve yazmayý öðretmek veya sayýlarý öðretmek gibi anlamsýz müdahalelere giriþmektedirler. Unutulmamalýdýr ki çocuðun çok erken yaþta bu þekilde okuma ve yazmayý öðrenmesi veya buna benzer yaþýndan önce bazý aþamalara zorlanmasý çocuðun ileride yakalayacaðý normal ve saðlýklý bir baþarýyý da engelleyecektir. Bu konuda anne ve babalar bu türlü yanlýþa düþmeyerek çocuðun hayatýn her evresini dolu dolu yaþamasýný saðlamalarý uygun olacaktýr. Yapýlan bilimsel çalýþmalarda erken okuma yazmayý öðrenen çocuklar ile vaktinde okuma yazmayý öðrenen çocuklar arasýnda ilerleyen yýllar içerisinde okul baþarýsý olarak anlamlý bir farklýlýk olmadýðý gösterilmiþtir. Anne ve babalar normalden daha zeki çocuða ellerindeki imkanlarý kullanarak yapabildiði uygun faaliyetleri yaptýrmalarý, yeterince vakit ayýrmalarý, ince ve kaba motor becerileri artýrmak açýsýndan uygulama yapmalarý, onun için uygun arkadaþ ortamý hazýrlamalarý, onun hayat aþamalarýný dolu dolu yaþamasýný saðlamalarý, çocuðun kabiliyetleri ve kapasitesi ölçüsünde ona  görevler vermeleri, onun psiko-sosyal stres faktörlerinden korunmasýný saðlamalarý, ona çok farklý ve sýra dýþý olarak davranmamalarý, zamaný geldiðinde uygun bir okula göndermeleri ve öðretmenleri ile sýký bir diyalog içerisinde olmalarý, çocuk konusunda yönlendirme ve uygun ortam hazýrlama konusunda zorlandýklarýný hissettikleri zaman bir uzmana baþvurmalarý  tavsiye edilmektedir.

Normalden daha zeki çocuk nasýl belli olur? þeklinde anne babalarýn kafasýnda soru iþareti olabilir. Bu konuda genel belirti  çocuðun yaþýndan daha büyük faaliyet ve aþamalarý bulunduðu yaþta yapabilmesi þeklindedir. Ama bunun istisnalarý olabilir. Ek olarak çocuðun anlama, algýlama, kavrama, organize etme, problem çözme, sosyal uyum, olaylarýn gidiþatýný tahmin etme, iþlevsellik olarak yaþýtlarýna oran ile daha ileride olmasý da çocuðun normalden daha zeki olduðunun göstergesidir. Genelde çocuðun kapasitesini ortaya koymasýna negatif bir etken yok ise (týbbi bir hastalýk, psikiyatrik bir sorun) çocuklar yaþýtlarýndan kolaylýkla ayýrt edilir. Baskýlanmýþ, depresif, stres altýndaki çocuklar kapasitelerini tam ortaya koyamadýklarý için normalden daha zeki olduklarý halde kapasite olarak son derece yetersizmiþ gibi görülebilir. Bu durumda çocuðun yukarýda bahsedilen nedenlerden dolayý çocuðun kapasitesini ortaya koymasý zorlaþýr.

Normalden daha zeki çocuklar sýradan okullara gitmeli mi yoksa farklý bir okul gerekli mi diye sorular da anne babalardan gelebilmektedir. Bu konuda çocuklarý izole hale getirip diðer çocuklardan belli ölçüde soyutlamanýn avantajlarý ve dezavantajlarý vardýr. Çocuðu yönlendirebilecek ilgili ve uygun yaklaþýmý olan bir öðretmenin olmasý ile çocuðun normal okula gitmesi ile  çok ciddi anlamda kaybý olmamaktadýr. Bu konuda çocuðu çok profesyonel anlamda yönlendirebilecek okullarýn olmadýðý Türkiye açýsýndan önemli bir gerçektir. Burada hemen þunu da belirtelim ki çocuk için Türkiye'de mevcut olan imkanlar kullanýldýðýnda, ailenin ve çevrenin tutumlarý uygun olduðunda, çocuklarýn kapasitelerinin açýða çýkarýlmasý ve kabiliyetlerinin geliþtirilmesi açýsýndan çok önemli bir sorun olmayacaktýr. Bazý ailelerin yurt dýþýndaki arayýþlarý ise avantaj ve dezavantajlarý açýsýndan kiþiye özel deðerlendirilmelidir.

<-  Geri

REHBERLÝK SERVÝSÝ

 www.egitiminsesi.com © 2006