AÝLE ve REHBERLÝK...

ANA BABALARIN YAYGIN TUTUMLARI VE BU TUTUMLARIN ÇOCUKLARIN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMLERÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

ÞÝDDETLÝ RET EDÝCÝ ANA BABA TUTUMU

Ret etme, bir anlamda çocuðun bedensel ve ruhsal gereksinmelerini karþýlamayý aksatacak kadar çocuða karþý düþmanca duygular beslenilmesidir.

Þiddetli ret edici tutumu olan ailelerde çocuða karþý düþmanmýþ gibi davranýlýr. Þefkat, sevgi, sýcaklýk verilmez. Öz evlatlarý olduðu halde anne baba tarafýndan çocuk üvey evlat muamelesi görmektedir. Bazen sadece anne bazen de sadece baba çocuðu ret eder. Ama genelde aile içinde çocuða soðuk davranýlýr.

Beðenilmez ve devamlý her yaptýðý eleþtirilir. Çocuðun eksik ve yanlýþ davranýþlarý araþtýrýlýr. Çocuða baský yapmak için her türlü fýrsat kollanýr. Çocuðun iyi yönleri deðil de devamlý kötü yönleri su yüzüne çýkarýlýr. Her türlü angarya bu çocuða yýkýlýr. Bazen diðer çocuklar da bu muameleden nasiplerini almaktadýrlar. Ama genel de günah keçisi olarak bir çocuk seçilir. Ret edilen çocuða evdeki diðer çocuklardan farklý davranýlýr.

Aile sýcak, sosyal ve güven verici havadan kesinlikle yoksundur. Aile içi yaþam gerilim, çatýþma ve kavgalarla doludur.
Anne baba çocuðu sevmemekte, anlamamakta ve onu diktatörce yönetmeye çalýþmaktadýr.

Yukarýda sayýlan bu anne baba davranýþlarýnýn çok farklý sebepleri vardýr. Çocuk evlilik dýþý,istenmeyen bir bebek olabilir. Henüz anne baba bir çocuklarýnýn olmalarýna kendilerini, madden ve manen hazýr hissetmiyor olabilirler. Çocukta bedensel ve ruhsal açýdan bir engel veya özür olabilir. Anne baba hayal kýrýklýðý ve suçluluk hissediyor ve suçu direk çocuða yüklüyor olabilirler. Anne ya da baba çocuða aþýrý düþkünlük gösterip eþini ihmal ediyor olabilir. Ýhmal edildiðini düþünen eþ çocuðu kendisine rakip olarak görebilir. Çocuðu kýskanabilir. Bu nedenle çocuða karþý düþmanca davranabilir. Ayrýca çalýþan bir anneyse çocuk bir müddet annenin çalýþmasýna engel olacak ve ilerlemesini durduracaktýr. Bu nedenle de annenin çocuðu kabullenmesi güçleþecektir. Bazen de çocuðun aile üyelerine benzemiyor olmasý veya anne babanýn sevmediði bir ferde benziyor olmasý gibi daha bir çok farklý sebep anne babanýn çocuðu ret etmesi konusunda söylenebilir. Ama bunlar sadece bahanedir. Hiçbir bahane çocuðu ret etme konusun da kabul edilir olamaz.

Þiddetli ret edici ailelerde çocuk horlanýldýðý gibi istenilmediði de açýk ve net olarak çocuða belirtilir. Çocuk ele geçen ilk fýrsatta aileden uzaklaþtýrýlmaya çalýþýlýr. Büyükanne büyükbaba gibi aile büyüklerinin yanýna gönderilir. Veya çok küçük yaþta çalýþtýrýlmaya baþlanýlýr.

Þiddetli ret edici anne baba tutumlarýnýn çok ileriki boyutlarýnda ne yazýk ki, çocuklar birinci yaþýna varmadan ölmektedirler.

ÞÝDDETLÝ RET EDÝCÝ ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Þiddetli ret edici aile ortamýnda yetiþen çocuklar yardým duygusundan uzaktýr. Psikopat eðilimlidirler. Sinirli, agresif bir yapýlarý vardýr. Duygusal kýrgýnlýklarý sýklýkla yaþarlar. Hayvanlara ve özellikle kendilerinden küçük insanlara karþý düþmanca davranýrlar.

Sevgiye en çok muhtaç olduðu zamanlar da ret edildiði, horlandýðý için çocuðun ruhu derinden yara alýr. Þiddetli bir þok geçirebilir.Bu tür ailelerde yetiþen çocuklar çeþitli psikolojik bozukluklara ve intihara yatkýndýrlar.

Çocuk kötü muameleye maruz kalmamak için anne ve babaya karþý edil gen, uysal ve erdemli olmaktadýr. Çünkü direnecek gücü yoktur. Fakat içten içe anne babaya karþý düþmanlýk duygularý geliþtirmektedir.

Çocuk korkaktýr. Hayal kýrýklýðýna uðramýþtýr. Çünkü çevresindeki diðer anne babalarýn çocuklarýna nasýl davrandýklarýný görmektedir. Hiçbir zaman kendisine ait bir güven duygusu geliþtiremeyecektir. Güven duygusunu oluþturacak ortamdan her zaman yoksun kalmýþtýr. En yakýnlarý dahi kendisiyle ilgilenmemiþtir.

Ýleriki dönemlerde inatçýlýk, hýrçýnlýk, uyumsuzluk, çete ele baþlýðý ve çetelere üye olma, yasa dýþý eylemlerde bulunma, depresyon, nevrozlar ve intihar eðilimleri görüle bilinir. Kendi dýþýndaki insanlarla yeterli iletiþimi kuramadýðý için saldýrganlýðýný kendisine yöneltmektedir. Þiddetli ve aþýrý bastýrýlmýþ duygular nedeniyle dengesiz bir kiþilik sergilemektedirler.

KAYITSIZ VE PASÝF ANNE BABA TUTUMU

Pasif ve kayýtsýz ebeveyn, çocuðun davranýþlarý karþýsýnda "ilgisiz ve kayýtsýz" davranýþlar sergileyen anne babadýr. Onlar için çocuðun varlýðý ve yokluðu belli deðildir. Bu gruba giren anne babalar hoþ görü ile boþ vermeyi birbirine karýþtýrmaktadýrlar.

Anne baba çocuða karþý çocuðun kendisini rahatsýz hissedecek kadar kayýtsýz kalabilmektedir. Çocuðu ihmal eden anne baba zorunlu olduðu zamanlarda, çocukla yüzeysel bir iliþki kurabilmektedir.

Çocuk anne babayý rahatsýz etmediði müddetçe, görünürde çocukla ilgili pek bir problem yoktur. Eðer çocuk anne babayý rahatsýz eder ve onlarýn yollarýna çýkýp engel teþkil ederse, anne baba çocuða karþý düþmanca bir tutum ve tavýr takýnýr. Çocuðu düþman kuvvet ilan ederler. Daha sonra ise çocuða karþý yine kayýtsýz tutum sergilerler.

Anne babalarýn kiþilik yapýlarý deðiþkendir. Rahat, sessiz ,vurdumduymaz pasif olduklarý gibi saldýrgan da olabilirler.

Bazý anne babalarsa çocuða karþý kayýtsýz kalmanýn ona ilgi ve sevgi vermemenin doðru olduðunu düþünmektedirler. Niçin böyle düþünürler? Ýhtimaller: "Çocuk þýmarabilir. Yarýn öbür gün anneyi anne babayý da baba olarak bilmez. Evde anne babanýn otoritesi sarsýlýr. Doðru anne baba tavrý böyle olmalýdýr. Çünkü benim annemde babamda bize böyle davranýrdý... "Gibi hiçbir bilimsel gerekçesi olmayan düþünceler nedeniyle istemelerine raðmen çocuklarý ile yakýn iliþki kurmaktan kaçýnýrlar. Yýllar sonra yaptýklarý hatanýn farkýna varýrlar ve bu hatayý telafi edebilmek için "Oðlumla/Kýzýmla yaþayamadým, bari bunlarý torunlarýmla yaþayayým" düþüncesiyle torunlarýna karþý aþýrý sevgi gösterisinde bulunurlar. Torunlarýnýn sevgilerini kazanmak için rüþvet verirler. Çocuklarýnýn koyduklarý kurallarda hafif delikler açarlar ve torunlar için sýðýnýlacak bir liman gibi olurlar. Ama tüm bu telafi çalýþmalarý çocuklarýn geçmiþte alamadýklarý sevgiyi onlara geri vermez.

Ülkemizde bazý bölgelerde hala geçerli olan bir geleneðimiz vardýr. "Büyüklerin yanýn da çocuk sevilmez, öpülmez, kucaklanmaz hatta öyledir ki, çocuk aðlýyor olsa dahi büyüklerden izin alýnmadýðý müddetçe çocuða bakýlmaz. " Nedir bu geleneðin mantýðý?....

DEÐÝÞÝM ÝÇÝN BÝR BAÞLANGIÇ YAPMANIN ZAMANIDIR. NEDEN BU GÜN OLMASIN?
KAYBEDEBÝLECEÐÝNÝZ HÝÇ BÝR ÞEY YOK .
AMA KAZANACAÐINIZ ÇOK ÞEY VAR.
ÇOCUKLARIMIZ...

Yukarýda anlatýlan, kayýtsýz, pasif ve ilgisiz anne babalarýn tutumlarýnýn çeþitli nedenleri vardýr. Kýsaca bu nedenler þunlar olabilir:
Çalýþma hayatýnýn yoðun temposu nedeniyle anne babalarda oluþan aþýrý yorgunluk ve çocuklara ayýrabilecek zamanýn çok sýnýrlý olmasý, ayrýlan zamanýn da etkin kullanýlmayýþý, çocuk bakýmýný annenin dýþýndaki büyükanne veya büyükbabanýn üstlenmesi, evde bakýcýnýn bulunmasý ve bunlarýn çocuðu anne babayla paylaþmak istememeleri, çocuðun her iþinin bu kiþiler tarafýndan yapýlýyor olmasý, çocukla paylaþýmýn az olmasý, çocuktan uzak yaþanýlýyor olmasý, anne baba olmak için fiziksel, ruhsal ve bedensel açýdan hazýr bulunuþluk seviyesinde bulunulmamasý, anne babanýn aralarýnda ki problemlerle çok fazla haþýr neþir olmalarý ve bu problem yumaðýnda çocuðu yok saymalarý,çok fazla çocuða sahip olunduðu için gerekli ilginin gösterilmemesi gibi daha bir çok nedenler sayýlabilir. Ama hangisi çocuðunuzu kaybetmeniz için yeterli neden olabilir?

KAYITSIZ VE PASÝF ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Kayýtsýz, ilgisiz ve pasif anne baba tutumuna maruz kalan çocuklar kendilerine yöneltilen düþmanlýktan daha çok ilgisizliðe karþý savaþmaktadýrlar. Ýhmal edilmiþ bir kimse olarak, ana babanýn ilgisini çekmek için çoðu zaman kötü davranýþlar sergilerler. Çünkü uslu duran, problem çýkarmayan çocukla çoðunlukla kimse ilgilenmez. "Aðlamayan bebeðe meme verilmez" denilir. Bundan çýkardýðýmýz sonuç þu ki: "Çocuk doymak istiyorsa aðlamalýdýr." "Anne babamýn ilgisini çekmek istiyorsam yaramazlýk yapmalýyým. Uslu durduðumda benimle ilgilenmiyorlar. Küçükte olsa yaramazlýk yapýnca evde Ýlgi noktasý ben oluyorum" düþüncesi çocukta yerleþir. Çocuðun ceza almasý dahi kýsa bir müddet için var olduðunu hissettirdiði için, ceza ödül durumuna geçmektedir. Çocuklar agresif, saldýrgan ve suça yönelik davranýþlar gösterebilirler. Çünkü anne baba çocuðun olumlu deðil de olumsuz davranýþlarý pekiþtirilmektedir. Oysa çocuk uslu durduðun da söylememiz gereken küçük sözler vardýr. "Aferin oðluma/kýzýma bak nasýl da uslu uslu kendi baþýna oynuyor. Kimseyi rahatsýz etmiyor. "Þeklinde davranýþlar çocukta pekiþtirilmiþ olsa emin olun bir müddet sonra çocuðunuzun davranýþlarý olumlu yönde deðiþecektir. Davranýþý deðiþtirmek istiyorsanýz önce olumlu olanlarý pekiþtirin çocukla iyi bir iletiþim kurduktan sonra çocuðun olumsuz davranýþlarýna yönelin. Önce kolaylýkla düzeltebileceðiniz davranýþlardan baþlayýn. Ýlerleme kaydettikçe çocuða manevi ödüller vermeyi unutmayýn.

Ýlgisiz bir ailede büyüyen çocuðun tek amacý birazcýk þefkat alabilmek dikkat çekmek ve varlýðýný ispatlayabilmektir. Daha ileriki yýllarda ev ortamýnda bulamadýðý ilgi ve sevgiyi dýþarýda arayacaktýr. Ufakta olsa sevgi mesajýný farklý yorumlayacak ve sýðýnýlacak bir liman arayacaktýr.
Çocuk büyüdükçe aile ile çatýþmalarý artacak,aileden intikam alma yolarýný arayacaktýr. Yaþý ilerledikçe aileden uzaklaþacaktýr. Anne babanýn ilgiye bakýma muhtaç olduðu zamanlarda onlarýn yanýn da olmayacaktýr. Çünkü kendisinin ilgiye sevgiye ihtiyacý olduðu zamanlarda anne baba tarafýndan bu ilgi ve sevgi ondan esirgenmiþtir.

BASKICI, OTORÝTER, KATI VE SIKI ANNE BABA TUTUMU

Çocuðunu, kendi ideallerinde yaþattýðý kalýplara uygun küçük bir yetiþkin yapma çabasýyla, yola çýkan ana babalarýn çoðunlukla katý, baskýcý ve hoþgörüsüz bir tutum içinde olduklarýný görürüz. Çocuðumuz bizden yaþça bedence ve ruhça küçük olabilir fakat bu çocuðumuzun bizim bir model küçüðümüz olmasý anlamýna gelmez. O henüz bir çocuktur. Evet çocuktur. Yaramazlýk ve hatalar yapmasý kadar doðal olabilecek ne olabilir ki? Çocuðun isteði sadece çocukluðunu yaþayabilmektir. Söyler misiniz. Çocuðunuz çocukluðunu þimdi yaþamayacak da ne zaman yaþayacak? "Yaþamadýðým çocukluðumun hesabýný kimden soracaðým? Kim bilir?" diyor þair. Katý, baskýcý eðitim tarzýný benimseyen ailelerdeki bu þansýz çocuklarýn hiçbir zaman çocukluðunu yaþama fýrsatlarý olmaz. Evde askeri bir sistem hakimdir. Kalkýþ saat 07.30, kahvaltý saat 08.00,.... en geç yatýþ saati 21.30 tur. Askerlerin dahi hafta sonu programlarý farklý olduðu halde, evin düzeni deðiþmesin diye çocuklarýn bu programýn da deðiþiklik yapýlmaz. Katý baskýca eðitim tarzýný benimseyen ailelerdeki bu þanssýz çocuklarýn hiçbir zaman çocukluklarýný yaþama fýrsatlarý olmaz. Onlar her zaman "Çocuk yetiþkin" olurlar. Bu tür çocuklara toplumumuzda" Büyümüþte küçülmüþ" denilir.

Anne babanýn gözleri sürekli bu çocuklarýn üzerindedir. Davranýþlarýnda oturuþlarýnda, kalkýþlarýnda, konuþmalarýnda, gülmesinde, yemesinde, içmesinde kýsaca çocuðun yaptýðý her türlü harekette bir kusur bir yanlýþ arayýp dururlar. Sürekli kusur aradýklarý içinde çocuk devamlý tetik altýndadýr. Streslidir. "Acaba yine mi hata yaptým? Yoksa yaptýðým yanlýþ mý? Annem babam bunu duyarsa ne der? "Kaygýsýný çocuk devamlý yaþar. Devamlý tedirgin olduðu içinde (çocuk bu durumdayken), anne baba hata bulmakta hiç de zorlanmazlar. Çocuða sürekli kýzýp, azarlarlar. Onu hor görürler. Çeþitli olumsuz özelliklerle çocuðu nitelendirirler. Hatta daha da ileri giderek "Çocuðumu eðitiyorum, terbiye ediyorum." Mantýðýyla çocuða bu tür ailelerde þiddet uygulanýr. Böylece çocuðu kendi istedikleri kalýba sýðdýrmak için devamlý zorlayýp dururlar. Yaptýrým gücü anne babadadýr. Onlar devamlý haklý kýsýmdadýrlar. Anne baba isteklerinden en ufak bir ödün vermek istemezler. Çocuðu anlama çabasýný hiç göstermezler. Belki sonuçta çocuðun aileye gösterdiði direnç kýrýlýr ve ailenin istediði kýlýfa, kalýba zorda olsa çocuk girer. Aile istediði gibi uzaktan kumandalý bir çocuða sahip olur. Ama geriye çocuktan çok fazla bir þey kalmaz. Anne baba baþarýya ulaþmýþtýr. Ama silik kiþilikli bir çocuklarý olmuþtur bu arada....

Baskýcý, otoriter, katý, sýký ailenin verdiði eðitim de ceza her zaman ön plandadýr. Ayrýca çocuðun iþlediði suçla ceza orantýlý deðildir. Genelde "Ona iyi bir ders olsun, bir daha ömür boyu bu hatayý yapmasýn, diðer çocuklara da örnek olsun." Düþüncesinden yola çýkýlarak çocuða verilen cezalar çok aðýr olur. Ailenin verdiði disiplin çocuðu bunaltýr, sýkar, hatta hayattan usandýrýr. Çocuðun en doðal haklarý dahi aile üyeleri tarafýndan çocuða uslu olmasýnýn bir ödülü olaraktan verilir. Çocuktan yaþýnýn üstünde bir olgunluk beklenir. Ve çocuða özgürlük kesinlikle verilmez.

BASKICI, OTORÝTER, KATI VE SIKI ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Anne babanýn çocuðu sürekli eleþtiriyor olmasý çocuðu çekingen yapar . Çocuk attýðý her adýmda yanlýþ yapma korkusu içindedir. Duygularýna ve isteklerini önem verilmediðini görerek, bunlarý içinde tutmaya çalýþýr. Duygu ve düþüncelerini içine atarak onlarý bastýrýr. Çocukla anne baba arasýndaki iletiþim daima yüksek gerilim hattý gibidir. Çocuðun oyundan birkaç dakika geç gelmesi yemeði üzerine damlatmasý vs. gibi küçük olaylar bile büyük çatýþmalara sebep olur.

Çoðu kez çocuk kendisinden bekleneni ailesine veremez. Çocuðun bir yandan içinden gelen doðal çocukluk eðilimleri ve diðer yandan bunlara zýt aile kalýplarý varsa çocuk iki eðilim arasýnda sýkýþýp kalmaktadýr. Bütün bu yaptýrýmlar, zorlamalar çocuðu kýskaç gibi sýkar. Kurtulmak için çeþitli çareler aramasýna neden olur. Çocuðun her çare arama giriþimi çoðu kez ailenin yeni ve daha aðýr baskýlarýyla cevap bulur. Yeni çareler... yeni cezalar... yeni azarlar... ve giderek daha da þiddetlenerek artmaktadýr. Bütün bunlarýn sonunda çocuk kendi iç dengesini yitirir. Ya tümüyle çýðýrýndan çýkar ve ele avuca sýðmaz yada tamamen renksiz, kiþiliksiz, varlýðý yokluðu belli olmayan birisi haline gelir. Çekingendir. Baþkasýnýn etkisinde kolaylýkla kalabilir. Kim nereye çekerse o tarafa yönelir. Çünkü artýk kendisine ait bir þey kalmamýþtýr. Ýnsanlar tarafýndan kolay kandýrýlýr, kullanýlýr. Aþýrý hassas, kýrýlgan ve hastalýklý bir kiþilik yapýsý görülebilir. Aþaðýlýk duygularý geliþmiþtir.
Suçlayan, cezalandýran, sürekli çocuðun her yaptýðýna karýþan anne babanýn çocuklarý kolayca aðlayan çocuklardýr.

DENGESÝZ, KARARSIZ VE TUTARSIZ ANNE BABA TUTUMU

Çocuk eðitiminde tutarsýzlýk çok yönlüdür. Çocuðun belli bir davranýþý kimi zaman hoþ görülmesi kimi zamanda ayný davranýþ yüzünden ceza almasý çocukta cezanýn anlamý ve suçun niteliði hakkýnda kuþkular uyanmasýna neden olur. Acaba çocuðun bu davranýþý anne babanýn belirli bir anýnda, örneðin iþten yorgun argýn geldiklerinde, sinirli olduklarýnda veya evde misafir olduðunda mý yanlýþtýr? Sakýncalýdýr? Yoksa her zaman sakýncalý ve uygun deðildir?. Örneðin çocuk evde ýslýk çalýyordur.

ANNEMÝZÝN DURUMLARI ANNEMÝZÝN DAVRANIÞI

a) Dinlenmiþ ve el iþini yapýyor. Çocuðun davranýþý normal algýlanýr.
b) Stresli, baþý aðrýyor. Sinirlenir. Kýzar ve baðýrýr.
Olay ayný olaydýr. Fakat annemizin verdiði tepkiler farklýdýr. Çocuk annesinin ne zaman iyi ne zaman kötü olduðunu anlamak ve ona göre davranmak zorundadýr. Peki ne zaman doðru aný yakalayabilir?...

Diðer bir örnekse. Çocuk eliyle yemek yiyor ve bir kýsmýný da döküyor.
a) Evde yabancý kimse olmadýðý için "Çocuktur, býrak yapsýn." Deniliyor ve normal karþýlanýyor.
b) Evde misafir olduðun da ise "Aaa! Ne ayýp hiç elle yemek yenilir mi? Bak yere de dökmüþsün. Pis çocuk oldun þimdi. Aslýnda hiç böyle yapmazdý. Bu gün buna ne oldu bilmem." denilir.

Yukarýda vermeye çalýþtýðýmýz örneklerin sayýsýný çoðaltabiliriz. Davranýþ aynýdýr ama verilen tepki ayný mýdýr? Çocuk olsanýz siz ne düþünürdünüz ?

Anne baba arasýndaki tutarsýz olan eðitim görüþleri de önemlidir. Annenin ak dediðine baba kara diyor mu? Anneden evet cevabý gelirken baba kesinlikle olmaz diyor mu? Çocuðun yaptýðý bir davranýþ anne tarafýndan hoþ görülüyor, baba tarafýndan cezalandýrýlýyorsa, çocuk "Bu hareketi annemin yanýnda rahatlýkla yapabilirim. Ama babamýn yanýnda yapmamalýyým." demektedir. Bu da çocuðu "Her türlü davranýþý yapabilirsin yeter ki yerini ve zamanýný bil." Anlayýþýna götürebilir.

Anne babanýn çocuðun yanýnda ve onun hakkýnda birbirlerini eleþtirmeleri, birinin olumlu yaklaþýmýna diðerinin olumsuz tutumu veya anne ya da babadan herhangi birisinin devamlý çocuðun tarafýný tutuyor olmasý, çocuðu koruyup kollamasý ve karþý tarafý düþman kuvvet ilan etmesi, çocuða yargýç rolü oynatýlmasý da çok sýklýkla rastladýðýmýz eðitim yanlýþlarý içerisinde yer almaktadýr.

Unutulmamalýdýr ki çocuklar en baþta da söylediðimiz gibi çok iyi gözlemcidirler. En iyi gözlemledikleri kiþilerse anne baba olarak bizleriz. Bu etkili gözlemleri sonucunda çocuk anneyi ve babayý nasýl kullanabileceðini, onlardan nasýl yararlanabileceðini çok çabuk öðrenir.

Anne baba mutlaka ayný eðitim görüþüne sahip olmalýdýr. Baba çocuða bir suç iþlemesi sonucunda ceza verdiðinde anne hemen "Annelik þefkat duygularýný kabartarak" çocuðu kucaklayýp sevmemelidir. Aldýðý cezanýn niteliði, hangi davranýþýn sonunda aldýðý, çocuða mutlaka açýklanmalýdýr ki çocuk bir daha ayný davranýþý tekrarlamasýn.

Bir tutarsýzlýk ve dengesizlik örneði de anne babanýn kendi þahýslarýnda yaþanabilir. Örneðin:
Anne: "Oðlum oyuncaklarýný topla."
Çocuk: Uzun süren bir sessizlik ve anne cevap alamýyor.
Anne: "Hadi benim tatlý oðlum þu oyuncaklarýný toplayýver. Bak birazdan misafirler gelecek. Evimiz daðýnýk olmasýn, sonra bak ne pis evleri varmýþ" derler.
Çocuk: "Toplamayacaðým iþte, daha ben oynayacaðým."
Anne: "Hadi kalk topla diyorum sana! Daha bir çok iþim var, senin oyuncaklarýnla þimdi uðraþamam."
Çocuk: "Top-la-ma-ya-ca-ðým"
Anne çok sinirlenir. Baðýrmaya baþlar. Çocuk yine oyuncaklarýný toplamamakta direnince anne kendini tutamaz ve çocuðunu döver.

Böyle bir durumda çocuða sözünü dinletmek için çaba sarf eden annenin, bir isteðini yaptýrmak için önce yumuþak tonda konuþtuðu ve derdini anlatmaya çalýþtýðý, olumsuz yanýt alýnca sesini yükselttiði, çocuðun isteðini yerine getirmemesi halinde onu cezalandýrdýðýný, çocuk yüksek sesle aðlamaya baþladýðýnda ise çocuktan özür dilemeye baþladýðý görülmektedir. Annelik duygularý aðýr bastýðý için çocuðun aðlamasýna dayanamamakta ve hemen yaptýklarýndan piþman olmaktadýr.Böyle bir ailede yetiþen çocuk sýk sýk bu ikilemleri yaþar. Annesi onu seviyor mu? Dövüyor mu? belli deðildir.

Bazen anne babalar çocuðun verdiði tepkilere karþý nasýl davranmasý gerektiði konusunda kararsýz kalabilmektedir. Bazen gülüp geçmekte bazen de "Acaba hatalý mýyýz?" þeklinde düþünmektedirler.

Ailede dengesizlik ve tutarsýzlýk çocuklar arasýnda ki davranýþlarda farklýlýklar ortaya çýkarabilmektedir. Hiçbir anne ve baba çocuk ayýrýmý yaptýðýný kabul etmez. "Beþ parmaktan birini kes bakalým hangisi acýmayacak." denilirken beþ parmaðýn eþit yaratýlmadýðýnýn ve hepsinin birbirinden farklý olduðunun acaba farkýnda deðiller midir?. Bütün çocuklarýn eþit düzeyde sevildiklerini söylemelerine raðmen kimi anne babanýn bazý çocuklarýný daha çok sevdikleri gözlenmektedir. Böyle durumlarda anne babalar sevdikleri çocuklara daha fazla zaman ayýrýr ve onlarý kayýrýrlar. Evdeki diðer kardeþler bu durumu fark ettikleri andan itibaren hem anne babaya hem de kardeþlerine karþý kýskançlýk ve kin duygularý beslemeye baþlarlar. Anne babanýn gözündeki bu kardeþi düþürmeye ve onu kötülemeye çalýþýrlar. Amaç anne ve babadan biraz daha fazla ilgi ve sevgi koparabilmektir.

Anne ve babalarýn çocuklar arasýndaki tutarsýz ve ayýrýmcý davranýþlarýndan bir baþkasý ise kýz erkek çocuk ayrýmýdýr. Erkek çocuklar kýz çocuklara oranla daha ayrýcalýklýdýrlar. Erkek çocuklar el üstünde tutulurken kýz çocuklar daha geri planda yer almaktadýr. Bazý aileler de ise durum tam tersine olabilmektedir.

Çocuða verilen eðitim türünde de tutarsýzlýk görülmektedir. Anne babalar çocuklarýna karþý bazen çok hoþgörülü, bazen katý, bazen demokratik bazen de vurdumduymaz davranabilmektedirler. Bu durumda çocuðun kafasý oldukça karýþmaktadýr. Hatta eðitimdeki bu tutarsýzlýk anne baba arasýnda da görülmektedir. Bazen sadece anne tutarsýz davranýrken bazense baba tutarsýz davranabilmektedir. Çocukta bu nedenle dengesiz hareketler sergilemektedir. Çocuk müneccim deðildir ki anne babasýnýn ruh durumunu önceden tahmin edebilsin ve ona göre davranabilsin.

Büyük çocuklarýn yetiþtirilme tarzý ile küçük çocuklarýn yetiþtirilme tarzlarý arasýnda farklýlýklar görülmektedir. Ýlk çocuðu yetiþtirirken daha otoriter, kuralcý ve hatalý olurken, ortanca çocuklara ise biraz daha esnek davranýlmakta, küçük çocuklar da ise daha sevecen ve hoþ görülü olunmaktadýr.. Anne babalarýn küçük çocuklarý daha fazla koruduklarý ve büyük çocuklara ise erken yaþta fazla sorumluluk yüklenildiði de diðer bir gerçektir.

"Çocuklara boyun eðmede" anne babanýn yaptýðý diðer bir eðitim hatasýdýr. Anne baba çocuðun eve hakim ve hükmeden kiþisi olduðunu kabul etmiþtirler. "Aman aðlamasýn. Hasta olmasýn. Zaten özürlü biz onu üzmeyelim. O tek çocuðumuz onun istediðini yapmayacaðýz da kimin istediðini yapacaðýz?... "Gibi düþüncelerden yola çýkan anne babalar bir müddet sonra çocuðu hiçbir þekilde frenleyemez hale gelirler. Çocuk ev içinde ve evin dýþýnda da her zaman ve her yerde kendi dediðinin olmasýný ister. Anne babaya dediklerini yaptýrmaya çalýþýr.

DENGESÝZ, KARARSIZ VE TUTARSIZ ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Çocuk hangi davranýþýn nerede ve ne zaman yapýlmayacaðýný kestiremez. Neyin doðru neyin yanlýþ olduðunu bilemez.Ayrýca çocuk yaptýðý davranýþýn doðru olup olmamasýndan daha çok "Ne zaman yaparsam cezadan kurtulabilirim. " Düþüncesiyle ilgilenir. "Her þey yap ama cezadan nasýl kurtulabileceðini bul." Tekniðini geliþtirir.

Çocuk kendini kanýtlamak ve dikkatleri üzerine çekmek için sinirli, ürkek yumuþak huylu, ýlýmlý, söz dinleyen bir çocuk olmak ya da kendi benliðini ve baðýmsýzlýðýný göstermek için kavgacý, asabi, çabuk kýrýlýp öfkelenen, tepkisel bir kiþilik yapýsý geliþtirebilir. Her þeyden önemlisi dengeli ve saðlýklý bir kiþilik yapýsý geliþtirmek için oldukça fazla çaba harcamasý gerekecektir. Dengesiz, tutarsýz ve kararsýz anne baba tutumu çocuðun kiþilik geliþimini baltalar. Çünkü çocuk her zaman "Neyi, nerede, ne zaman ve nasýl yapmalýyým?" sorularýyla o kadar meþgul olur ki o yapmaya kalkana kadar baþkalarý çoktan eyleme geçmiþ olur. Çocuk kendi kiþilik geliþimi saðlamak için oldukça uzun zaman ve emek harcar ama asla istenilen sonuca ulaþamaz.

ABARTILMIÞ SEVGÝ VE AÞIRI KORUYUCU ANNE BABA TUTUMU

Aþýrý istenilen, geç kavuþulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kýz çocuk, en küçük çocuk, geniþ bir sülalenin tek erkek çocuðu gibi çocuklar genellikle abartýlmýþ sevginin odak noktasý olurlar. El bebek gül bebek büyütülürler. Kucaktan yere indirilmezler. Genellikle bu tür çocuklar erken konuþup geç yürürler. Aile tarafýndan çocuðun her çaðrýsýna cevap verilir. Bir kral gibi her dediði hiç istisnasýz anýnda yerine getirilmeye çalýþýlýr. Bu tür çocuklarýn üzerlerine titrenir. Aðlamasýn, üþümesin, terlemesin hasta olmasýn, yorulup incinmesin, mikrop kapmasýn diye aile üyeleri ellerinden gelen tüm gayreti gösterir. Adeta çocuk bir cam fanus içinde büyütülür.

Abartýlmýþ sevgi ve aþýrý koruyuculuk daha çok anne çocuk iliþkisinde ortaya çýkmaktadýr. Aþýrý koruyuculuðun ve sevginin altýnda yatan ana sebep annenin yalnýzlýðý ve hayattan özellikle de eþinden ve evliliðinden beklediðini bulamamýþ olmasýdýr. Aþýrý koruyucu anne çocuðuyla öyle bütünleþir ki onun büyüdüðünü ve olgunlaþabileceðini asla kabul etmek istemez. Bu tür anne babalar (Çocuklar genelde üç yaþýndan itibaren rahatlýkla kaþýk kullanabilir) çocuklarý 8-9 yaþlarýnda olmasýna raðmen yemeklerini kendileri yedirmek isterler. Ergenlik çaðýnda bulunan 13-14 yaþýndaki çocuklarýna kendileri banyo yaptýrmak isterler. Çocuðun veya gencin kýyafetlerini anne baba seçer. Çocuða evde seçim konusunda pek söz hakký verilmez. Çocuk ergenlik çaðýna girmiþ olmasýna raðmen anne çocuðuyla yatmak ister. Sebep olarak da "Geceleyin çocuk korkulu bir rüya görür de, korkarsa ben onun sesini duyamam, onun yanýn da olmalýyým" gibi bahaneleri vardýr. Anne bu tür davranýþlarýyla çocuðuna olan derin sevgisini dile getirdiðini ve çocuðuna yardým ettiðini düþünmektedir. Ama gerçekte kendi yalnýzlýðýný ve mutsuzluðunu, çocuðuna kendisini adayarak telafi etmeye çalýþmaktadýr. Çocuðunu kendine aþýrý baðýmlý yaparak kendisini deðerli ve eþi bulunmaz hissetmektedir. Çünkü çocuk en ufak davranýþta dahi annesinin fikrini almaktadýr. Anne çocuðu kendisine tutsak etmekte ve baðýmlý kýlmaktadýr.

Aþýrý koruyucu ve abartýlý sevgisi olan anne babalar çocuklarýna derin duygusal baðla baðlýdýrlar. Anne baba çocuklarý için sebepsiz yere aþýrý kaygý içindedirler. Bu kaygý da onlarý çocuklarýný aþýrý korumaya yönlendirir. Çocuðu mutlu edemeyeceklerini düþündükleri için hep endiþelidirler. Çocuða karþý boðucu þefkat gösterirler.

"Çiçeðin suya ihtiyacý vardýr ama çok sularsanýz ölür gider."

Bu tür ailelerde çocuða doðal yaþam hakký verilmez. Onu ilgilendiren kararlar da yaþý kaç olursa olsun fikri sorulmaz. Çocuða ve onun problemlerine karþý objektif davranýlmaz. Çocuðun yanlýþlarý anne baba tarafýndan görülmek istenmez, olanlar ise bertaraf edilmeye çalýþýlýr. Anne baba çocuða yaptýrmak istedikleri bir davranýþ için duygu sömürüsü, (yemedim yedirdim, giymedim sana giydirdim, gençliðimi sana feda ettim..) metodu ve þiddetli þefkat yöntemi kullanýrlar.

Aþýrý baðýmlý bir çocuk kendine ait bir kiþilik yapýsý geliþtirmekte çok zorlanýr. Aþaðýdaki örnek sanýrým size biraz yardýmcý olacaktýr.

8 yaþýndaki A.Ö. okul baþarýsýzlýðý nedeniyle annesi ile birlikte sorunun çözümü için baþvurmuþtur. Kýsa bir öz geçmiþ ve genel problemin hikayesi (Anemnez) alýndýktan sonra çocuðun okul korkusu geliþtirdiðini tespit ettim.
Aramýzda þu konuþma geçti.
En çok hangi yemeði seversin A.Ö. ?
Çocuk çekingen ürkek bakýþlarýyla önce annesine sonra bana baktý. Annesinin sorduðum soruya cevap vereceðini ümit ederek susmayý tercih etti.
Peki patates kýzartmasýný sever misin? Diye sorduðumda ise annesine yönelerek
"Anne ben patates kýzartmasýný seviyor muyum? dedi. 8 yaþýndaydý ve hala hangi yemeði severek hangi yemeði ise sevmeden yediðinin farkýnda dahi deðildi. Çünkü bu güne kadar ona bu konu hakkýnda hiç soru sorulmamýþtý.
"En iyiyi anne baba bilir. Çocuk için en iyi kararlarý anne baba almalýdýr. "Mantýðý evde hakimdi. Çocuk okulda ailenin verdiði sevgi ve desteði bulamadýðý için okulu sevmiyor ve ders çalýþmýyordu. Amacý ise okuldan bir an önce kovulmak ve evde rahat bir hayat sürmekti.

Bu konuda verebileceðim diðer bir örnekse:
Çocuk 9 yaþýnda idi. Gece gündüz devamlý altýný ýslatýyordu. Herhangi bir fiziksel bozukluðu da bulunmuyordu. Yaptýðým görüþmeler sonucunda ise annenin çok titiz ve aþýrý koruyucu olduðu, bu nedenle de ortalýðý kirletecek düþüncesiyle 5 yaþýna kadar çocuðun devamlý altýnýn baðlandýðý ve 5 yaþýndan sonra ise gece bezlenmesine devam edildiði, çocuk tuvaleti kullanmak istediðinde ise normal temizliðinin kendisi tarafýndan deðil de annesi tarafýndan yapýldýðý öðrenildi. Çocuk tepki davranýþý olarak artýk devamlý altýný ýslatmayý tercih etmiþti. Böylelikle annesine sinir krizleri geçirttirerek ondan bir nevi intikam alýyordu.

Bu somut örneklerde anne babanýn aþýrý koruyucu tavýr ve yoðun sevgi bombardýmana çocuðun tutulmasýnýn ne kadar yanlýþ olduðu görülmektedir. Çocuðun yeterli kas geliþimine sahip olduktan sonra tuvaletini kendi kendisine yapmasýna ve kendi baþýna yemek yemesine, uyumasýna, giyinip soyunmasýna, kendi seçimlerinin olmasýna,arkadaþlarýnýn davetlerine katýlmasýna ve onlarý davet etmesine, psiko-sosyal geliþiminin tamamlanmasýna sevgi ve koruyuculukta ölçülü davranarak onlara yardýmcý olmalýyýz. Onlara özerklik tanýmalýyýz.

ABARTILMIÞ SEVGÝ VE AÞIRI KORUYUCU ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Aþýrý koruyucu ve abartýlmýþ sevgi ile büyütülen çocuklar hayata ve sosyal yaþama gereðince hazýrlanamazlar. Hayattan edinmeleri gereken deneyimleri edinmeden hayatla karþý karþýya kaldýklarýnda uyum saðlamakta güçlük çekmektedirler. Ailenin sýcak kucaðýndan ayrýlmak istemezler. Toplum içinde bu tür çocuklara "Anne kuzusu" veya "Süt çocuðu" gibi isimler takýlmakta ve bu þekilde muamele görmektedirler. Beceriksiz, çekingen ve sakar görünürler. Atýlým ve baþarma gücünden, kendilerini kabul ettirme istek ve yeteneðinden yoksundurlar. Ýçlerindeki cevher kolay kolay su yüzüne çýkmaz. Çoðunlukla baþarýsýz ve mutsuz olurlar. Toplumsal yaþam bir kavga ve bir güç yarýþýdýr. Çocuk bu yarýþta baþtan yenilgiyi kabul eder. Çocukta yarýþma isteði dahi görülmez. Aileden uzak yaþamak çocuk için oldukça acýdýr.

Ailenin aþýrý hoþgörüsü ve çocuða olan düþkünlüðü çocuðu bencil yapar. Çocuk dünyanýn merkezi olarak kendisini görür. Daima dikkat çekmeye ve etrafýndaki kiþileri kendi emri altýnda tutup, hizmet ettirmeye çalýþýr. Çok zayýf bir sosyal uyumu vardýr. Arkadaþ çevrelerinde lider olmadýðý zamanlar dýþlanýrlar. Çocuk kendini topluma kabul ettirmek için zaman zaman isyankar davranýþlar sergileyebilirler.

Çocuk ailesine olan baðýmlýlýðýný dýþ çevreye de genelleyebilir. Onu himayesi altýna alabilecek herkese karþý baðýmlý olmaya baþlar. Yaþamý boyunca bu böyle devam eder. Ailesinden gördüðü sevgi ve himayeyi de eþinden bekler. Hiç büyümeyen "Yetiþkin-çocuk" olarak kalýrlar.

Anne baba olarak çocuða doðal yaþam fýrsatýný vermeliyiz. Psiko-sosyal geliþimi için yardýmcý olmalýyýz. Gelecekte giriþimci, sosyal ve olgun bir kiþi olmasý için imkanlarý saðlamalýyýz.
Çocuklar hayatlarý boyunca kendi ayaklarý üzerinde kendileri durabilmelidirler. Anne baba olarak bizim görevimiz çocuklarýmýza iyi örnek olarak rehberlik etmek ve kendi baþlarýna saðlýklý, mutlu bir hayat sürmeleri için gerekli imkanlarý saðlamak ve eðitimi verebilmektir.

GEVÞEK ANA BABA TUTUMU

Gevþek ana baba tutumunda ana babanýn çocuða egemen olma ve onun üzerinde baský kurma eðilimi yerine, çocuðun baþýna buyruk yetiþmesi dilediðince davranmasý ve çocuðun üzerinde aile denetiminin olmamasý vardýr.

Çocuðun aþýrý hareket ve davranýþ serbestliði vardýr.Kendine ve çevresine zarar verebilecek davranýþlar da bile etkili denetimden uzaktýr. Müdahale kabul edilmez. "Býrak karýþma! Neyin doðru neyin yanlýþ olduðunu kendisi bulsun.Yaþayarak öðrensin. "Mantýðý ailelerde söz konusudur. Çocuða neyi yapmasý veya neyi yapmamasý konusunda bilgi verilmez. Örneðin çocuk yanan sobaya doðru gitmektedir. "Eli birazcýk yansýn sonra bir daha deðil sobaya, sobanýn etrafýna dahi yanaþmaz." denilir. Çocuk sobanýn sýcak bir madde olduðu ve fazla yaklaþýnca insanýn canýný yaktýðýný acý bir tecrübe ile öðrenmiþ olur.

Çocuða hiçbir zaman kesin kurallar belirtilmez. Aile çocuðun davranýþlarý canlarýný çok sýktýðý zamanlar da (ara sýra da olsa) sert çýkýþlarda bulunurlar. Ceza verirler, çocuðu kýsýtlandýrýrlar ve göz daðý verirler. Fakat bunlarýn hiçbirin de caydýrýcýlýk söz konusu deðildir. Çocuða ceza verilir ama nedeni açýklanmaz. Suçunu kendisi bilsin denilir.

Aile içinde çocuða sayýsýz haklar tanýnmýþtýr. Ancak çocuðun nerede duracaðý kesinlikle belirlenmemiþtir. Kurallarý uygulama ve denetleme düzensizdir. Ana baba çocuðun yanlýþ davranýþlarýný görmekte ama "Ýyi bir eðitim baskýcý deðil, özgür olmalýdýr" Düþüncesi aðýrlýkta olduðu için çocuða sýnýrsýz özgürlük tanýmaktadýrlar. "Benim çocuðum ideal davranýþlara sahip olmalý." Demekte ve çocuða küçük de olsa baský yapmamaktadýrlar. Anne baba çocuðun davranýþlarýna karýþmamakta yalnýz büyük bir problem olduðunda varlýklarýný hissettirmektedirler.

Çocuk merkezli bu tür ailelerden gelen, her isteklerini yaptýrmayý alýþkanlýk haline getiren, kural tanýmayan bu tür çocuklar okullarda ki kurallarla karþý karþýya kalýnca hayal kýrýklýðýna uðramaktadýrlar. Okula ve arkadaþ çevresine uyum saðlamakta zorluk çekmektedirler.

Gevþek ana baba tutumunda yetiþen çocuklar bir müddet sonra anne babalarýný denetim altýna alýrlar. Þýmarýk olurlar. Çocukluklarýn da her ortamda istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar.

Gevþek anne baba tutumu ev içinde geçerli olduðu gibi ev dýþýnda da geçerlidir. Tabii en büyük problem misafirliðe gidildiðinde veya baþka çocuklarla karþý karþýya kalýndýðýnda su yüzüne çýkar. Örneðin ailece bir misafirliðe gidildiðinde, çocuk meraký icabý "Vitrini karýþtýrmak,evin altýný üstüne getirmek "isteyecektir. Anne oturduðu yerde gayet rahat el iþini yapýyorken "Amaaaan! Ne oluçak caným. Çocuktur merak eder. Karýþtýracak ki öðrenebilsin. Þimdi aðlamaya baþlarsa hiç susmaz. Onu mu dinleyeceðiz?" Der ve genelde de oturduðu yerden kalkmaz. Allah ev sahibine sabýr versin demekten baþka denilecek çok fazla bir þey kalmamaktadýr. Bu tür anne babalara toplumumuzda "Dünya yansa hasýrý yanmaz." denilir.

Unutulmamalýdýr! Her çocuk önceleri küçüktür. Ama yýllar geçtikçe büyümektedir. Anne babanýn verdiði eðitim doðrultusunda toplum içinde iyi veya kötü bir yere sahip olacaktýr. Onlarý eðitip þekillendirirken dikkatli olalým. Sonra eserimiz bizi mahcup etmesin.

GEVÞEK ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Gevþek aile yapýsýnda büyüyen çocuk ailede tek inisiyatif sahibi olan kiþidir. Aile bireyleri çocuðun isteklerine kayýtsýz þartsýz uyduklarý için çocuk genelleme yapar. "Annem, babam, halam, dedem.... komþular her dediðimi yapýyor. Demek herkese her istediðimi yaptýrabilirim" Düþüncesi çocukta hakim olur. Fakat dýþ çevreye çýktýðýnda iþler hiç de evdekine benzemediðini görünce çocuk hayal kýrýklýðýna uðrar. "Yolunda gitmeyen bir þeyler var. Benim dediðim olana kadar aðlamalýyým." der ve basar yaygarayý.

Anne baba çocuðun haklarýna, rollerine, özgürlüðüne, sorumluluklarýna fýrsat vermeli ve mutlaka sýnýr koymalýdýr. Gevþek aile tutumunda sýnýr yoktur.

Bu tür ailelerde yetiþen çocuklarýn genel özellikleri bencil, sorumsuz, çabuk kýzan, darýlan, kýrýlgan, her dediðinin anýnda olmasýný isteyen, sabýrsýz, þýmarýk, zor sosyalleþen, anti-sosyal davranýþ özellikleri gösterebilirler. Ayrýca kendilerine olduklarýndan daha fazla deðer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beðenen bir kiþilik özelliði de sergileyebilirler. Baþkalarý üzerinde etkili ve kuvvetli olduklarýndan emindirler. "Ben benden boyca ve yaþça büyük insanlarý dize getirebiliyorum, diðerlerine hükmetmekte çok zor olmamalýdýr" demektedirler. Bu tür çocuklar sosyal ortama girdiðinde ve her dediðinin olmadýðýný görünce hayal kýrýklýðýna uðrar ve kendi iç kabuðuna çekilirler.

Bazen de yaratýcý ve baðýmsýz olabilirler. Bu özelliklerini iyi yönlerde kullanabilirler.

Çocuk anneye babaya karþý tehditkardýr. "Dediðimi yapmazsanýz hasta olurum. Yemek yemem. Kendimi arabalarýn önüne atarým. Evden kaçarým. Kapýnýn camýný kýrarým..." gibi tehditlerde bulunur. Dediði olmayýnca da çoðunluk la tehditlerini uygulamaya koyar. Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çýlgýn davranýþlarda da bulunabilir. Ben merkezli bir kiþilik geliþtirir.

AMAÇSIZ HOÞGÖRÜLÜ ANNE BABA TUTUMU

Anne babanýn çocuklarýna karþý hoþgörü sahibi olmalarý çocuklarýn bazý kýsýtlamalar dýþýnda, arzularýný, diledikleri biçimde gerçekleþtirebilmelerine izin vermeleri anlamýna gelmektedir. Düzeyli hoþgörü sahibi olan anne babalarýn çocuklarý evlerine yönelik olumlu bireyler olurlar. Hoþgörü normal düzeyde ise, çocuk kendine güvenen, yaratýcý ve toplumsal birey olarak karþýmýza çýkar.

Amaçsýz hoþgörüde ise yukarýda anlatmaya çalýþtýklarýmdan biraz farklýdýr. Anne baba ev içinde ve dýþýnda çocuðun kendilerini rahatsýz etmemesi þartýyla, çocuðun tüm davranýþlarýnda serbestlik vardýr. Çocuk bir müddet sonra anlar ki "Anne babayý rahatsýz etmezsem, her þeyi yapabilirim." Demeye baþlar.

Böyle anne babalar hoþgörülü tutumlarýndan kolay kolay ayrýlmak istemezler. Çünkü çocuða dilediðini vermenin ona karþý koymaktan daha kolay olduðu düþüncesini kendilerine yerleþtirmiþtirler. Çocuðu en kolay metotla büyütmektedirler. Çocuðun istekleri "Býrak ver de aðlamasýn, çocuk üzülmesin." Veya "Çocuktur yapar, siz hiç çocuk olmadýnýz mý?" denilerek yerine getirilmeye çalýþýlýr. Kendi yaþamadýklarý çocukluklarýnýn; çocuklarý tarafýndan yaþanmasýný isterler.

Böyle bir tutum çoðunlukla çocuðu cezalandýrmaktan korkmanýn ve çocuða bebek muamelesi yapmanýn bir dönüþümü olarak ortaya çýkmaktadýr.

AMAÇSIZ HOÞ GÖRÜR ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Seviyeli hoþgörülü bir ailede yetiþen çocuðun kiþiliði olumlu olarak etkilenir.Baskýdan uzak olmasý nedeniyle daha yaratýcý ve kendinden emindir.
Amaçsýz hoþgörülü aile ortamýnda yetiþen çocuk boþlukta gibidir. Baþka çocuklarýn ve toplumun içine girdiði zaman çekingenlik, ürkeklik, göstermekte, grup içinde etkin rol alamamakta, grubun önemsiz iþlerini yapmaya eðilim göstermekte, dolayýsý ile güvensizlik içinde ve endiþeli olmaktadýr. Çünkü evin dýþýndaki kurallar ev kurallarý ile çok farklýdýr. Evde tek kural vardýr. "Anne babayý kýzdýrma!"

Topluma dahil olabilmek için kavgacýlýðý, hýrçýnlýðý, agresifliði, kýrýcýlýðý geliþtirebilir. Ýletiþimi bu olumsuz özelliklerle kurmak isteyebilir. Grubun lideri olup yönlendirmek isteyebilir. Grubun onayýný kazanmak için yasa dýþý iþler yapabilir. Böylece ana babalarýndan yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliði olan çocuklar ya edilgen ya da etken olarak arkadaþlarýndan onay ve ilgi almaya çalýþýrlar.

MÜKEMMELÝYETÇÝ ANNE BABA TUTUMU

Mükemmeliyetçi anne baba her þeyin en iyisini çocuðundan bekler.Kendi gerçekleþtiremediði yaþantýlarý çocuklarýnýn gerçekleþtirmesini ister. Mükemmeliyetçi anne babanýn çocuðu sýnýfýn birincisi ve hatta okulun birincisi olmalýdýr. Ayrýca çok iyi resim yapmalý,þarký söylemeli, iyi konuþmalý, lider olmalý, iyi yüzmeli,koþmalý herkesin parmakla göstereceði örnek davranýþlar sergileyen çocuk olmalýdýr. Hayýr! Böyle ailelerde çocuk asla çocuk olmaz. Çocukluðunu yaþayamaz.

Bu tutumda olan anne babalar çocuðu olduðu gibi kabul etmez. Onun her zaman (Number one) (bir numara) olmasýný isterler. Bilgi yönünden iyi yetiþmiþ olmasýný istediði gibi bedensel, zihinsel yönden geliþmesi için özel eðitime tabii tutarlar. Çocuðun eksik olduðu kýsýmlar var ise özel derslerle bu yönü telafi etmeye çalýþýrlar. Çocuðun kaldýrabileceðinden çok daha fazlasý ona yüklenir. Çocuðun yanlýþ yapmaya kesinlikle hakký yoktur. Mükemmeliyetçi ailelerde anne babalarýn kurallarý ve kalýplarý vardýr. Çocuklarda bu kurallara uymak zorundadýr.

Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarýndan aþýrý din, ahlak ve toplum kurallarýna uyum beklerler. Kendi çocuklarýna bütün çocukça davranýþlar yasaklanýr. Çocuðun arkadaþlarýnýn seçimi de aileye aittir.Örneðin:

Çocuk sonradan bir problem çýkmasýna engel olmak için annesine gelerek "Anne karþý mahalleden Ahmet/Sema var, babasý iþçi ,onunla arkadaþ olabilir miyim?" diye sorar. Anne hemen "O çocuðun ailesi iyi deðil, Kendiside oldukça görgüsüz ve pis, Ahmet/Sema sana uygun bir arkadaþ deðil (Kiþilik, görünüm, maddiyat, eðitim, aile yapýsý ... ve diðer nedenler) nedeniyle o çocukla arkadaþ olman uygun deðil bir daha seni onun yanýnda dahi görmek istemiyorum" Der. Çocuk son bir gayretle itiraz etmeye çalýþýr ama nafile. Anne babalar çocuklarýnýn kendi çocuklarýna benzeyen çocuklarla arkadaþlýk kurmasýný isterler. Diðerleri için çocuða kesinlikle izin vermezler.

Çocuk anne babanýn kurallarýna ters olan hareketlerde bulunduðunda çocuða verilen cezalar da katý ve sert olmaktadýr. Önce duygusal sömürü demagoji "Saçýmý senin için süpürge ettim, hayýrsýz evlat,ölürsem hakkýmý helal etmeyeceðim....gibi" eðer bunlar iþe yaramazsa fiziksel þiddet yani dayak uygulanmaktadýr. Ve tüm bunlar "Çocuðumun iyiliði için" mantýðýndan yola çýkýlarak yapýlmaktadýr.

Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarýndan aþýrý titizlik ve temizlik beklerler. Çocuðun azýcýk üstünü kirletmesi dahi büyük bir olay haline getirilir. Dört dörtlük insan projesi çocuða çizilerek "Ýþte sen böyle olmalýsýn" denilir. Anne babanýn çocuktan beklentileri çocuðun kapasitesinin çok üstündedir. Çocuk devamlý onlarýn istedikleri kalýba uymak zorundadýr.

Evde daha çok askeri eðitim sistemi hakimdir. Sabah kalkýþ saat 8.00, kahvaltý 8.30... çocuðun akþam yatýþ saati 21.30 þeklindedir. Evde her þey bir kurala baðlanmýþtýr.

Mükemmeliyetçi anne babalara sesleniyorum. Çocuklarýnýza çocukluklarýný yaþama fýrsatý verin. Geçen günler özellikle çocukluk günleri bir daha asla geri gelmez. Býrakýn çocuklarýnýzýn da neþeyle anlatabilecekleri çocukluk yaþantýlarý olsun. Hiç kimse mükemmel olamaz. Hepimizin eksik yönleri mutlaka vardýr. Kendimizin bir devamý deðildir çocuklarýmýz. Kendi yaþamadýðýmýz yaþantýlarý onlardan beklemeyelim. Çünkü bizim hayatýmýz bize çocuðumuzun hayatý ise ona aittir. Amacýnýz monoton bir robot yetiþtirmekse tercih sizin.

MÜKEMMELÝYETÇÝ ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Mükemmeliyetçi anne baba tutumuyla yetiþen çocuklar aðýr nörotik geliþim gösterirler.Kiþilik ve karakter yapýlarý genelde çok katýdýr. Esneklik görülmez. Onlar için bir þey ya siyahtýr ya da beyaz.Hayatlarýnda gri ve diðer renkler yer almaz.Bir þey veya kimse ya iyidir ya da kötü.

Çocuk daima bir çatýþma içindedir. Kendi doðal iç güdüleri ve aðýr kurallar arasýnda sýkýþýp kalmýþtýr. Sürekli sevgi ve nefret karýþýmý duygularý ayný anda yaþar.

Çocuk her iþte en iyisi ve en üstünü olmak ister. Fakat her iþte istediði seviyeyi yakalamayýnca hayal kýrýklýðýna uðrar. Aþaðýlýk duygusu çocukta geliþir. "Bu durumu anne babama nasýl açýklarým?" düþüncesi çocuðu hiç yalnýz býrakmaz.

Anne baba doyumsuz olduðu ve hep daha hep daha dediði için çocukta da doyumsuzluk yerleþir. Çocuk nerede durmasý gerektiðini bilemez. Son noktayý onun yerine baþkalarý koyar.

KABUL EDÝCÝ, GÜVEN VERÝCÝ HOÞGÖRÜLÜ VE DEMOKRATÝK ANNE BABA TUTUMU

Anne babanýn çocuðu kabulü, sevgi ve sevecenlikle ele almasý, çocukla ilgilenmesi þeklinde davranýþa yansýmaktadýr. Kabul eden anne baba, çocuðun ilgilerini göz önünde tutarak, onun yeteneklerini geliþtirecek ortamý çocuk için hazýrlar. Kabul gören çocuk, genellikle sosyalleþmiþ, iþbirliðine hazýr, arkadaþ canlýsý, duygusal ve sosyal açýdan dengeli ve mutlu bir bireydir.

Anne baba birbirlerine ve çocuklarýna karþý olan duygularýnda net ve açýktýr. Aile içinde güven ve þeffaflýk vardýr. Aile huzurludur. Problemlerle nasýl baþ edebileceklerini birlikte araþtýrýrlar. Bu ortamda yetiþen çocuða kiþilik özelliði olarak aynen yansýr.

Ana babalarýn çocuklarýna karþý hoþgörülü sahibi olmalarý, çocuklarýný desteklemeleri, bazý kýsýtlamalarýn dýþýnda çocuðun istek ve arzularýný yerine getirmeleri anlamýna gelmektedir.

Her çocuk kabul edilmek ve yaptýðý davranýþýn sonucunda onaylanmak ister. Büyük veya küçük olsun yaptýðý davranýþýn sonucunu görmek ister. "Aferin, bak ne güzel de yapmýþsýn, bu konuda oldukça baþarýlýsýn." Deyip çocuðun baþýný okþamak ona dünyalarý vermekle eþdeðerdir. Çocuk baþardýðýný ve onaylandýðýný gördükçe daha fazla baþarmak ve daha fazla onay ve övgü almak isteyecektir.

Eðer aile ortamý çocuða kendi benliðini, kimliðini, duygu ve düþüncelerini anlatma özgürlüðü veriyorsa çocuk saðlýklý bir biçimde olgunlaþma yolunda geliþir. Ana babanýn denetimli serbest býrakmasý çocuðun kendisini geliþtirici imkanlarý önüne sunmasý demektir. Çocuk daha yaratýcý ve daha toplumsal bir birey olarak yetiþecektir. Bu tutum içersindeki ana babalar olgun insanlardýr. Aileyi ilgilendiren kararlar alýnýrken çocuðunda fikri alýnýr. "Daha o çocuk. Bu iþten o ne anlar." Mantýðý bu aileler de görülmez. Bu tür ailelerde çocukta bizimle yaþýyor. Ve alacaðýmýz kararlarda onun da söz hakký olmalýdýr. Düþüncesi hakimdir. Aile fertlerinin hepsinin eþit söz ve oy hakký vardýr. Çocuðun bir birey olarak ailesini sevip sayan ama baðýmsýz bir fert olmasý gerektiði inancý mevcuttur. Çocuða sevgi ve saygý gösterilir. Çocuðun kendi düþünce ve fikirlerini (ne kadar mantýksýz olursa da olsun) açýklama fýrsatý verilir. Çocuk susmaya deðil konuþmaya teþvik edilir.

Aile her þeyden önce çok iyi rehberdir. Çocuða yol gösterilir ama alacaðý kararlar konusunda serbest býrakýlýr çocuða bir çok alternatif sunulur. seçim sadece çocuða aittir. Seçimin sonucuna katlanmasý da çocuðundur. Böylelikle çocuða nasýl karar vereceði aldýðý kararlarýn sonucuna da nasýl katlanacaðý öðretilir. "Karar senin kararýn. Sonuçta aldýðýn karar kadar senin çünkü yaþadýðýn hayat sadece ve sadece sana aittir." Düþüncesi ailede hakimdir. Çocuðun ailede kendine özgü bir yeri vardýr. Ailenin diðer üyelerinin istek ve ihtiyaçlarý, denge içinde karþýlanýr.

Böyle bir ailede evde ve toplum da kabul edilen ve edilmeyen davranýþlarýn sýnýrlarý bellidir. Çocuk neyi nerede yapacaðýný veya yapmayacaðýný bilir. Ev ve toplum kurallarý, çocuða anlatýr. Ve bizzat uygulamasý yapýlýr. Her þeyden önce anne ve baba iyi bir modeldir. Çocuklarýnda görmek istemedikleri davranýþlarý kendileri de yapmazlar. Çocuk sýnýrlar için de özgürdür. Sözleri dinlenir yetiþkinler tarafýndan kendisine deðer verildiði ve önemsendiði çocuk hisseder. Kendine ait bir saygý ve özgüven geliþtirir.

Özellikle çocuða þiddet ve duygusal yaptýrým gücü yerine ona anlatarak ve onu ikna ederek denetlemeyi seçen anne babanýn çocuklarý: anne babalarýn duygu, düþünce deðer ve beklentileri hakkýnda sebepleri ve sonuçlarý konusunda bilgi sahibidirler. Çocuklar buna göre hareket ederler. Evde hangi davranýþýn sonucunun ne olacaðý önceden belirlenmiþtir.

Demokratik ailede yetiþen birey, hem davranýþ seçiminde kendini özgür görebilir, hem de seçimleri hakkýnda kýsýtlanacaðýndan çekinmeden anne ve babasýna danýþabilecek onlarla fikir alýþ veriþinde bulunabilecek durumdadýr. Aile fertleri arasýnda açýk ve net bir iletiþim söz konusudur. Duygu ve düþünceler açýk kalplilikle ifade edilmektedir. Problemlerde yine ayný þekilde konuþarak ve ikna edilerek çözüme ulaþtýrýlmaya çalýþýlýr. Çözüm ararken de demokratik yollara baþ vurulur.

KABUL EDÝCÝ, GÜVEN VERÝCÝ VE DEMOKRATÝK ANNE BABA TUTUMUNUN ÇOCUÐUN KÝÞÝLÝK GELÝÞÝMÝ ÜZERÝNDE KALICI ETKÝLERÝ

Demokratik ve güven verici bir ortam da yetiþen çocuk, kendine ve çevresine saygýlý, sýnýrlarý bilen, yaratýcý, aktif, etkin, giriþken, yaratýcý iliþkiler kurabilen, kendine karþý fikirlere saygý duyan, kendi inandýklarýný sonuna kadar savunabilen, atýlgan, fikirlerini serbestçe söyleyebilen ve kendine ait fikirleri doðrultusunda hareket eden, kiþilik ve davranýþlarý açýsýndan dengeli sorumluluk duygularý geliþmiþ, kurallara ve otoriteye karþý körü körüne baðlý olmayan, hoþgörülü, açýk fikirli, anlaþýlýr, toplumsal ve uyumlu bir birey olarak yetiþir. Böyle özelliklere sahip olan çocuðu kim istemez ki ?

Þimdiye kadar anlatmaya çalýþtýðým anne baba tutumlarý içinde en saðlýklý ve baþarýlý olaný "güven verici" "kabul edici" "destekleyici" "hoþgörülü" ve "demokratik" anne baba tutumudur. Ancak bu esnek yaklaþým için de bedensel, zihinsel ve ruhsal açýdan saðlýklý bireyler yetiþebilir.

KARAR SÝZÝN...
ÇOCUÐUNUZU NASIL YETÝÞTÝRMEK ÝSTÝYORSUNUZ?

Çocuðunuza þimdi uygulamýþ olduðunuz eðitim tarzýnýn olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?
Yetiþtirdiðiniz bir insan. Dönüþü olmayan hatalar yapmamak için,neler yapmalýyýz? Henüz her þey bitmiþ deðil.
Çocuðunuza iyi bir eðitim verebilmek ve her açýdan saðlýklý bireyler yetiþtirebilmek, hepimizin amacý . bu amaç doðrultusunda neler yapabiliriz?

ANNE BABALARA ÇOCUK EÐÝTÝMÝ KONUSUNDA GENEL TAVSÝYELER

Çocuðunuz, evet! Sizin ve eþinizin çocuðu öncelikle onu benimseyin ve her haliyle onu kabul edin. Onu sevin sevmeye ve sevilmeye hepimizin ihtiyacý var. Þimdiden karþýlýðýný yýllar sonra alacaðýnýz bir yatýrým yapýn ve çocuðunuzla ilgilenin.

0-6 yaþ arasý çok önemli. Bu yaþlar arasýnda çocuðunuzla kurduðunuz iliþki ömür boyu kuracaðýnýz iliþkinin temelini oluþturacaktýr. Temeli iyi atýn ki binanýz saðlam olsun.

Çocuðunuza iyi bir örnek ve iyi bir model olun. Ona ne verirseniz, size de aynýsýný geri verecektir. Doðru, dürüst olmasýný istiyorsanýz. Siz de yalan söylemeyin.

Ýçinizdeki çocuða seslenin, onu oradaki uykusundan uyandýrýn. Kendi çocukluk yýllarýnýza dönün. Neler hissettiðinizi neler yaþadýðýnýzý düþünün. Çocuðunuzu anlamak þimdi daha da kolaylaþacaktýr. Çocuðunuz kendisini sizin yerinize koyamaz çünkü o sizin yaþadýklarýnýzý henüz yaþamadý. Ama siz kendinizi onun yerine koyabilirsiniz. Çocuðunuzla empati kurun. Çocuðunuza mutlaka "Seni anlýyorum." Mesajýný gönderin.

Kaç tane çocuðunuz olursa olsun, ikiz de olsalar hepsi ayrý yaratýlmýþtýrlar. Çocuklarýnýz eþsizdir. Bir eþleri ya da benzerleri bulunmaz. O yüzden tüm çocuklarýnýzý ayný kalýba sokmayýn her birinin ayrý ayrý yetenekleri ve özellikleri mevcuttur.

Çocuklarýnýza birer birey olarak saygý gösterin. Çocuðunuza yapabileceðiniz en önemli yardým; geri planda kalarak kendi benliðinin geliþmesinde, kendine ait bir kiþilik geliþtirmesinde yardýmcý olabilmektir.

Çocuðun güçlü bir kiþilik yapýsýna sahip olabilmesi için de tutarlý bir aile ortamýnda yetiþmesi gerekmektedir. Yetiþkinlerin yönettiði uyumlu , tutarlý, dengeli, sevgi ve saygý iliþkisine dayalý baskýcý olmayan bir aile ortamýna her çocuðun ihtiyacý vardýr.

Çocuðunuzun, çeþitli davranýþlarýný sýnýrlandýrabilirsiniz. Ama asla çocuðunuzun duygularýný ve hayallerini sýnýrlandýramazsýnýz. Onun duygularýný önlemeye çalýþmayýn aksine onun duygularýný düþüncelerini dile getirmesini saðlayýn. Onunla her fýrsatta konuþun.

Çocuklarýnýzýn davranýþlarýný kontrol altýnda tutabilmek için, akla ve mantýða uygun sýnýrlarý ve kurallarý eþinizle (ailenizle) birlikte koyun. Koyduðunuz kurallar uygulanabilir olmalýdýr. Kurallarý hemen uygulamaya geçin. Unutmayýn tüm çocuklar için reçete gibi kurallar yoktur. Çocuðunuzun yapýsýna ve yaþadýðýnýz ortama uygun kurallarý kendi deneyimlerinizle en uygununu sizler bulmalýsýnýz.

Çocuðunuzun kendi kendine yetebilen, olumlu bir kiþilik sahibi olmasýný istiyorsanýz. Olumlu yapmýþ olduðu davranýþlarý onaylayýp destekleyin. Onu teþvik edin, olumsuz davranýþlardan vazgeçirmek için bu davranýþlarýn fazla üzerinde durmayýn. Olumlu davranýþlarý pekiþtirin çocuklar, ýsrarla üzerinde durulan davranýþlarý tekrarlama eðilimindedirler. Birtakým davranýþlarý, yasaklamak yerine diðer davranýþlarý desteklemeyi tercih edin.

"Okula gidince öðretmen onu hizaya sokar. Öðretmen onun hakkýndan gelir." Demeyin. Çünkü eðitim okuldan önce evde baþlar. Okulda geçirilen zaman süresi çok sýnýrlýdýr. Ayrýca öðretmenin uðraþmasý gereken tek öðrenci sizin çocuðunuz deðildir. Hayat okulunun ilk sýnýfý aile eðitimiyle baþlar. Okulda verilen eðitimle, ailede verilen eðitim birbiriyle tutarlý olmalýdýr. Çeliþkiler olursa çocuk seçim yapmak zorunda kalýr. Okul mu? Ev mi? Þeklinde çocuk bocalar. Bu çeliþkiyi çocuða yaþatmamak için okul ve aile paralel bir eðitim vermelidir.

Çocuðunuzu ne kadar fazla uyaranlarla, karþý karþýya býrakýrsanýz. çocuðunuzun zihinsel, bedensel, sosyal geliþimi o kadar çabuk ve iyi olur. Çocuðunuzun zekasýný geliþtirmek için, zeka geliþtirici oyunlar oynayýn. Konuþmasýný geliþtirmek içinse onunla bol bol ve her konuda daha doðmazdan önce konuþmaya baþlayýn.

Çocuðunuza zaman ayýrýn. Ayýrdýðýnýz zamanýn, çokluðu ya da azlýðý çok önemli deðil önemli olan o zamanýn niteliðidir. Özellikle çalýþan anneler çocuklarýna zaman ayýramadýklarýnda þikayetçidirler. Bire bir zaman ayýrmak yerine mutfakta yemek yaparken onunla konuþmak "Bugün okulda ne yaptýnýz. Sýnavýn nasýl geçti" Gibi. Alýþveriþe birlikte çýkabilmek, akþam yürüyüþleri yapabilmek. Sýnýrlý zamaný etkin ve en iyi þekilde kullanabilmek önemlidir.

Çocuðumuzun da bizim de eksik olan yönlerimiz mutlaka vardýr. Kendi kendinizle barýþýk olun. iyi ve kötü yanlarýnýzla çocuðunuzu ve kendinizi kabul edin. Unutmayýn, hatasýz kul olmaz.

Çocuðumuza, çocukluðunu yaþama fýrsatý verelim. Yaþamadýðý çocukluk günlerinin hesabýný bir gün gelip bize sormaya mutlaka kalkacaktýr.

Çocuk yetiþtirmek dünyanýn en zor sanatýdýr. Zaman zaman kýzabiliriz. Sinirleniriz. Hatta onlarý cezalandýrýrýz. Siz de insansýnýz yaþadýðýnýz ve hissettiðiniz duygulardan dolayý kendinizi suçlamayýn. "Kendimi çocuklarým için feda ediyorum." Duygusuna kapýlan ve böyle yaþayan kiþiler çok da iyi yapýyor sayýlmazlar. Sizin hayatýnýz size, onlarýn hayatý da onlarý aittir. Ortak bir yol bulup kendinize zaman ayýrabilmeli ve size ait hayatýn tadýný çýkarabilmelisiniz.

Ana baba olmak serüveninde en iyi rehberiniz, kendi çocukluk yýllarýnýz ve duygularýnýzdýr. Kendi çocukluðunuzu düþünün, çocukluðunuza dönün. Ve çocuklarýnýza ona göre davranýn.

Sizlere baþarýlar diliyoruz.

KAYNAKLAR:
1-1999-2000 Batman Rehberlik Araþtýrma Merkezi Müdürlüðü "Öðretmenlerin Rehberlik Hizmetinde Eðitimi Semineri" Ders Notlarý
2- Dodson ,Fitzhugh "Çocuðunuzu tanýyor musunuz?" Denge Yayýnlarý Ýstanbul, 1997.
3- Altýnköprü,Tuncel "Çocuðun baþarýsý nasýl saðlanýr.?" Hayat Yayýnlarý, Ýstanbul ,1999.
4-Yavuzer , Haluk " Çocuk Psikolojisi" Remzi Kitapevi, Ýstanbul 14. Basým,1997.
5-Yavuzer,Haluk "Çocuk Eðitimi El Kitabý" Remzi Kitapevi, Ýstanbul ,7. Basým 1997

<-  Geri

REHBERLÝK SERVÝSÝ

 www.egitiminsesi.com © 2006