İlk Yardım

A. TANIMI

Aniden hastalanan veya kazaya uğrayan kişinin hayatını kurtarmak ve doktora ulaştırılıncaya kadar, o andaki durumunun daha kötüye gitmesini önlemek için mevcut malzemelerle yapılan yardıma ilk yardım denir. İlk yardımı yapan kimse ne kadar bilgili olursa olsun doktorun yerini tutamaz. Bu husus unutulmamalıdır.

B. ÖNEMİ

Yaşamı boyunca insan, ilkyardımı gerektiren durumlarla her zaman karşılaşabilir. Zamanında yapılacak basit ve etkili bir ilk yardımla hasta veya yaralının hayatı kurtarılabilir.

C. TEMEL Ä°LKELER

TEŞHİS: Teşhis için önce hastanın veya yaralının hikayesi öğrenilir. Sonra belirtiler ve bulgular saptanır.
TEDAVİ: Hasta için en uygun ilkyardım, zamanında ve zarar vermeden uygulanır.
TAŞIMA: Teşhis ve tedavi yapıldıktan sonra en yakın sağlık kurumuna uygun koşullar içinde taşınır.

D. Ä°LK YARDIMIN TEMEL KURALLARI:

• Hasta veya kazazedenin emniyetini saÄŸlayın
• Yatırıp, dinlendirin.
• Kaza yerini iÅŸaretleyin.
• PaniÄŸi önleyin, kalabalığı dağıtın.
• Temiz hava saÄŸlayın, hastayı sıcak tutun, sıkı giysilerini gevÅŸetin.
• Hasta veya kazazedeyi iyice muayene edin.
• Müdahaleyi süratle, sakin ve gerektiÄŸi kadar yapın.
• Düzenli solunum saÄŸlayın.
• Kanamayı durdurun.
• Åžoku önleyin.
• Bilinci yerinde olmayanlara yiyecek ve içecek vermeyin.
• Gerekiyorsa tıbbi tedavi için doktor saÄŸlayın.
• BilmediÄŸiniz durum varsa, ısrar etmeyin.

 

 

HASTA VE YARALIYI Ä°LGÄ°LENDÄ°REN Ä°LK YARDIM KURALLARI
Kanaması varsa durdurunuz.	Şok durumu önleyip, kişiyi ayakları kalp seviyesinin yukarısında meyilli olarak yatırınız	Dikkatli muayene ediniz.

---

HASTA VE YARALIYI DOKTORA YA DA HASTANEYE SAĞ OLARAK GÖTÜREBİLMEK İÇİN İLK YARDIMI ÖĞRENİNİZ.
Hasta ya da yaralı kişiyi yatırınız dinlendiriniz.	Solunum yolunu açık tutunuz, gerekirse ağız yoluyla yapay solunum yapınız.	Şuursuz olanlara sulu ya da katı yiyecek vermeyiniz.	Gerekirse doktora veya hastaneye telefon ediniz ya da ettiriniz.

E. KANAMALARDA Ä°LK YARDIM

Çeşitli nedenlerle kanın damar dışına çıkmasına kanama denir. Yetişkin bir kimsede 5-6 kg. kan vardır. 1-1,5 kg. kan kaybeden bir insanın hayatı tehlikeye girer. O HALDE KANAMALARI HEMEN DURDURMAK GEREKİR. Kanamaları kanın aktığı yere göre iç ve dış kanama olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

1. İç kanamalar

İç organlardaki dokuları besleyen kan damarlarının yırtılması veya zedelenmesi sonucu kanın damarlardan vücut boşluklarına akmasında denir. İç kanamaları kişiyi ölüme götürebilir.

Bulguları;

• Baygınlık hali, baÅŸ dönmesi,
• Yüzde, dudaklarda ve parmak uçlarında solukluk,
• Huzursuzluk,
• Derinin nemli ve soÄŸukluÄŸu,
• Susama hissi,
• Hızlı ve zayıf nabız, nabzın güçlükle hissedilmesi,
• Hızlı solunum,
• Hava açlığı hissetmesi (Sanki hava alamıyormuÅŸ gibi bir hisse kapılması)
• Bilincin azalması ve en sonunda bilincin kaybolması.

Yapılacak ilk yardım

• Yaralı sırt üstü yatırılır.
• BaÅŸ yana çevrilir.
• Åžoka karşı tedbir alınır.
• Ağızdan yiyecek-içecek verilmez.
• Sarsmadan ambulans veya sedye ile hastaneye götürülür.

2. Dış Kanamalar

Kanın damardan vücut dışına çıkmasına dış kanama denir. Dış kanama genellikle yaralanmalar sonucu olur ve atardamar, toplardamar, kılcal damar kanamaları şeklinde görülür.

Dış Kanamaları Durdurucu Yöntemler

a. Parmakla Basınç Yapma

Yara ufak ve kanama az ise; Yara üzerine temiz bir bez ya da pansumanla BASTIRINIZ.

b. Basınçlı Pansuman (Tampon)

Yara içindeki yabancı cisimleri çıkarmadan yara üzerine temiz bir pansuman koyduktan sonra kravat, eşarp veya varsa sargı bezi ile sıkıca SARINIZ.

c. Kanayan Yerin Yüksekte Tutulması

Yaralı veya kanayan kısmın kalp seviyesi üzerine yükseltilmesi ile kanama oldukça azalır hatta durulabilir.

d. Damar Üzerine Basınç Yapılacak Tazyik Noktaları

Şakak bölgesi: Kulak önüne parmağınızla bastırınız.

Yüz bölgesi: Kanamanın olduğu taraf alt çene kemiğinin orta kısmına parmağınızla bastırınız.

Baş ve yüzün bir bölgesinde:

• Önce yaralının arkasına geçiniz.
• Hastanın başını kanayan yana doÄŸru eÄŸiniz.
• Dört parmakla alt çene köşesinin hemen altına (kanayan tarafta) boyuna BASTIRINIZ.

Kol bölgesinde (Omuz ve üst kol):

• Yaralının önüne durunuz.
• Başını kanayan tarafa doÄŸru eÄŸiniz.
• BaÅŸ parmağınızla o taraf köprücük kemiÄŸinin üçte bir iç kısmının arka ve alt tarafına doÄŸru BASTIRINIZ.

Bacak bölgesinde:

• Yaralıyı sırt üstü ve düz yatırınız.
• Kanayan tarafta yer alınız.
• Kasık kıvrımının üçte bir kısmından geçen atardamarı sıkıştıracak bir kuvvetle bastırınız.
• Kalp seviyesinin yukarısına kaldırınız.

e. Boğucu Sargılama (Turnike)

Boğucu sargılama; kol ve bacaklardaki büyük kanamalarda atardamarı, deri ile kemik arasına sıkıştırarak kanamayı durdurma yöntemidir. Tek kemikler üzerine uygulanır. (Kolda pazı, bacakta uyluk kemiğine uygulanır). Uygulamada dar sargı, kravat, kemer, eşarp, mendil, ince lastik vb. malzeme kullanılabilir. Kesinlikle tel, kablo, zincir v.b. kullanılmamalıdır. Turnike uygulaması sonucu meydana gelen doku harabiyeti ve bunun ortaya çıkardığı istenmeyen etkiler nedeniyle günümüzde turnike uygulanmamaktadır.

Ancak, aşağıda belirtilen özel durumlarda başka bir şey yapılamıyorsa turnike uygulanır.

• Çok sayıda ciddi yaralının bulunduÄŸu bir ortamda tek ilk yardımcı varsa, kanamayı durdurmak ve daha sonra diÄŸer yaralılar ile ilgilenmek gerekiyorsa

• Yaralının güç koÅŸullarda bir yere taşınması gerekiyorsa (örneÄŸin, engebeli bir arazi geçilecekse), taşıma sırasında kanamayı durdurmak amacıyla

• Uzuv kopması varsa ve kanama yerine en yakın atar damara baskı uygulaması yetersiz kalmışsa hasta/yaralıya turnike uygulanabilir.

f. Boğucu Sargılama Uygulanması

• BoÄŸucu sargılama uygulanacak yer tespit edilir.

• BoÄŸucu sargılama malzemesi sıkıca 2-3 kez sarılır ve baÄŸlanır.

• Sıkıştırma çubuÄŸu (turnike aÄŸacı) yerleÅŸtirilir tekrar baÄŸlanır.

• Kan duruncaya kadar sıkıştırma çubuÄŸu döndürülür, kan durunca çubuk sabitleÅŸtirilir.

• BoÄŸucu sargı baÄŸlandıktan sonra uygulama zamanı bir kağıda kaydedilir ve görülecek ÅŸekilde vücuda asılır.

• Her 20 dakikada bir 5-10 saniye boÄŸucu sargı gevÅŸetilir.

• Turnike bir saatten fazla uygulanmamalı ÅŸayet uzun kalacaksa gevÅŸetme aralıkları sıklaÅŸtırılmalıdır.

• Kol ve bacak kopmaları varsa, temiz bir poÅŸet içine konulan kopan uzuv buz ve su bulunan ikinci bir poÅŸetin içine konularak kazazede ile birlikte tam teÅŸekküllü bir hastaneye götürülmelidir.

F. YARALANMALAR

Çeşitli nedenlerle vücut dokularının bütünlüğünün bozulması ya da bir kısmının kaybına yara denir.

1. Yaralanmalarda İlk Yardım

a. Yapılması Gerekenler

• Yaralıyı emniyetli bir yere alarak oturtunuz veya yatırınız.

• Ellerinizi sabunlu su ile yıkayınız.

• Varsa önce kanamayı durdurunuz.

• Yara üzerinde giysi varsa dikiÅŸ yerinden sökünüz veya kesiniz.

• Yara çevresinde kılları temizleyiniz.

• Yara üzerine pansuman koyduktan sonra yara etrafını sabunlu su ile temizleyiniz ve yaraya deÄŸmeyecek ÅŸekilde tentürdiyot sürünüz.

• Yara kirli ise yarayı merkezden, dış çevreye doÄŸru ılık sabunlu su ile yıkayınız.

• Yara üzerine pansuman koyup, sargı bezi ile sarınız.

• Yaralı kısmın altına kalın karton vb. koyup sararak tespit ediniz, dinlendiriniz.

• AÄŸrıyı, ÅŸiÅŸliÄŸi ve morluÄŸu önlemek için o bölgeye havluya sarılı buz koyunuz.

• Yara içinde batık cisimler varsa, simitçik yapıp koyunuz ve sargı bezi ile sarınız.

b. Yapılmaması Gerekenler

• Yara üzerine tentürdiyot ve benzeri antiseptik sürmeyiniz.
• Yara üzerine, yara tozu, pudra, merhem, kül, tütün vb. ÅŸeyler koymayınız.
• Batmış olan cisimleri çıkarmayınız.
• Yara üzerine pamuk koymayınız.
• Yaraya ve pansuman malzemesine el sürmeyiniz.

G. YANIKLAR, HAÅžLANMALAR VE Ä°LK YARDIM

Ateş, sıcak bir cisim, elektrik, radyasyon, asit veya bazla oluşan yaralara yanık; sıcak su, buhar vs. yol açtığı doku bozukluklarına ise haşlanma denir. Vücut dokularının yanma derecelerine göre yanıklar 3 gruba ayrılır.

1. Birinci derece yanık: Bunun en güzel örneği güneş yanıklarıdır. Deri yüzeyi kızarır, hafif şiş oluşur. Yanık bölge duyarlı olup bastırınca ağrır.

2. İkinci derece yanık: Yukarda belirtilenlere ek olarak deri üzerinde içi su dolu kabarcıklar olur. 5 cm2 den daha büyük böyle bir yanığı olan kişiyi hemen hastaneye gönderiniz.

3. Üçüncü Derece yanık: Yanık derinin bütün kalınlığını içine aldığı gibi bazen daha derinlere, kemiğe kadar inebilir. Böyle yanığı olanlar hemen hastaneye gönderilmelidir. Yanıklarla haşlanmalar; şoka, mikrop almaya, solunum zorluğuna sebep olur.

Yanık ve Haşlanmalarda İlk yardım

• Küçük bir yeriniz yanmışsa içinde küçük buz parçaları bulunan su dolu bir kovaya sokunuz ya da musluk suyu altına 10 dakika tutunuz.

• Yanık veya haÅŸlanmış kısımlara elinizi sürmeyiniz.

• Yanık veya haÅŸlanmış yüzeye temiz bir bez veya pansuman koyunuz.

• Yanık nedeniyle deride oluÅŸan içi su dolu kabarcıkları sıkmayınız, patlatmayınız.

• Yanıklı hastayı sakin, ılık bir yerde dinlendiriniz.

• Yanmış giysileri çıkarmayınız.

• Yanık üzerine yoÄŸurt, salça, diÅŸ macunu sürmeyiniz.

• Yanık bölgesinde bilezik, künye, yüzük varsa keserek çıkarınız.

• Asit yanıklarında, giysilerini çıkarınız, bol su ile yıkayınız.

• Baz yanıklarında, asit yanıklarındaki gibi davranınız.

• Elektrik sonucu oluÅŸan yanıklar ile büyük yanıklarda hastayı zaman kaybetmeden hastaneye götürünüz.

H. SOLUNUM SÄ°STEMÄ°YLE Ä°LGÄ°LÄ° Ä°LK YARDIM

Yaşam için gerekli temiz havanın alınıp kirli hava olarak geri atılmasına SOLUNUM, çeşitli nedenlerle solunum durması haline de BOĞULMA denir.

1. BoÄŸulma nedenleri

• Solunum yolu; bilinçsiz olarak dilin arkaya gitmesi, başın öne doÄŸru bükülmesi, yabancı cisim, takma diÅŸ, ağızda biriken kanın solunum yolunu kapatması veya solunum yollarının yaralanması, ses tellerinin ÅŸiÅŸmesi gibi nedenlerle tıkanabilir.

• ÇeÅŸitli zehirli gazlar, kafa yaralanmaları gibi nedenlerle santral sinir sisteminin çalışmasının yavaÅŸlaması, suda boÄŸulma ve iple boÄŸulmalar v.b. nedenlerle solunum yavaÅŸlayabilir veya durabilir.

• Kalp durması, ÅŸok durumu, elektrik çarpması, karbonmonoksit zehirlenmesi nedeniyle de solunum durabilir.

• Göğüs duvarının delici cisimlerle yaralanmaları sonucu da boÄŸulma olabilir.

2. Boğulma belirtileri Duygu ve Bulguları Bunlar boğulmanın derece ve şiddetine göre ikiye ayrılırlar.

a. İlk Safhada Görülenler

• BaÅŸ dönmesi ve halsizlik,
• Nefes darlığı,
• Nabız sayısının artması,
• Kısmi bilinç kaybı,
• Boyun damarlarında ÅŸiÅŸme,
• Yanak ve dudaklarda morarma ile birlikte yüzde kızarma, kan toplanması.

b. Sonraki Safhada Görülenler

• Dudaklar, burun, kulaklar ve ayak parmakları mavimtırak gridir.
• Solunum kesik kesiktir veya hiç yoktur.
• Nabız yavaÅŸ ve düzensizdir.
• Tam bilinç kaybı vardır.

c. Ne Yapmalıyız?

• BoÄŸulmaya neden olan etken ortadan kaldırılır. (yabancı cisim, ağızda takma diÅŸ, sakız v.b)

• Boyun, çene yere dik olacak ÅŸekilde, arkaya bükülür. Çene açılır, dil öne çekilir.

• Ağızdan ağıza yapay solunum yapılır. Solunum yollarının açılması ilk üç dakika içinde yapılmalıdır, beyin daha fazla oksijensizliÄŸe dayanamaz.

3. Suda Boğulmada İlk yardım

• Suda boÄŸulma tehlikesi geçiren kiÅŸiyi karaya çıkarıp, sırt üstü yatırın.

• Yakasını, kemerini gevÅŸetiniz.

• Takma diÅŸini çıkarınız.

• AÄŸzının içindeki yabancı cisimleri temizleyiniz. Ağızdan ağıza yapay solunum yapınız. Soluk verdiÄŸi zaman kiÅŸinin başını yana çeviriniz. Bu hareketi 5-6 kez tekrarlayınız. Böylece; fazla su köpürerek dışarı çıktığı gibi kiÅŸiye yeterli solunum da yaptırmış olursunuz.

• Daha sonra ıslak giysileri çıkarıp battaniyeye sarın,

• Yutulan suyu çıkartmak için iki elinizle karnı altından tutarak hastayı yukarı kaldırınız. Bu suretle hava yolundaki suların boÅŸalmasına yardım etmiÅŸ olursunuz.

4. Ağızdan ağıza Sun'i Teneffüs Metodu

• KiÅŸiyi düz bir yere sırtüstü yatırınız.
• Çenesini yukarı gelecek ÅŸekilde başını geriye çekerek solunum yollarını açınız.
• Ağız çevresini temizleyiniz.
• Çeneye bastırarak aÄŸzın açılmasını saÄŸlayıp, diÄŸer elinizle burun deliklerini tıkayınız.
• Derin nefes alıp ağızdan ağıza dakikada 12-15 defa üfleyiniz.
• Göğüs kafesinin yükselip, yükselmediÄŸini kontrol ediniz.
• Solunum normale dönünceye kadar veya hastaneye ulaÅŸtırıncaya kadar iÅŸleme devam ediniz.

I. ELEKTRİK ÇARPMASINDA İLK YARDIM

Elektrik çarpması sonucunda kas krampları, kırıklar, sinir felci, solunum merkezinin felci, solunum ve kalbin durması olabilir.

• Kesinlikle kendinizi tehlikeye atmayınız.

• Elektrik fiÅŸi size yakınsa çekiniz.

• Sigortayı çıkarınız.

• Kuru tahta, sopa, ip, deri kemer ya da kuru gazete tomarı ile yaralının elektrik teli ile olan iliÅŸkisini kesiniz.

• Varsa yanık tedavisi uygulayınız.

• Bilinçsiz ve soluk alamıyorsa ağızdan ağıza yapay solunum yapınız.

• Bilinçsiz fakat soluk alıyorsa, ÅŸok durumunu önleyiniz, ayaklarını yukarı kaldırınız. Nabız alınamıyorsa kalp masajı yapınız.

• Bilinçli ve soluk alıyorsa, sakin olarak dinlendiriniz. Kendisine gelince ambulansla hastaneye gönderiniz.

J. ÅžOK

Kelime anlamı SARSILMA demektir. Dolaşım sistemindeki kanın çeşitli nedenlerle azalması, hücrelere yeterli oksijenin gelmemesi sonucu ortaya çıkar.

1.Belirtileri

• Kaza yerinde sessiz, sakin, hiç hareket etmeyen bir yaralının bilinci yerinde olmayabilir.
• Deri soÄŸuktur ve soluktur,
• SoÄŸuk ve yapışkan bir terleme görülür,
• Gözler göz çukuruna batmış ÅŸekilde sanki burnu sivrilmiÅŸ gibidir.
• Nabız zayıftır ve hızlıdır.
• Solunum hızlanmıştır.

2. Yapılması Gerekenler

• Uygun bir yere sırtüstü yatırınız.
• Etrafındaki kalabalığı dağıtınız.
• Az hareket ettirmeye çalışınız.
• Beynin kan dolaÅŸmasını ve çalışmasını kolaylaÅŸtırmak için baÅŸta kanama yoksa başı 150-300 aÅŸağı getirip, ayak ucunu 30-40 cm kaldırınız.
• Yakasını, kemerini, gömleÄŸini gevÅŸetiniz.
• Solunum yolu tıkanıklığı varsa gideriniz.
• Gerekirse yapay solunum ve kalp masajı yapınız.
• Kanaması varsa kanamayı durduracak önlemi alınız.
• Kırık varsa atel ile tespit yapınız.
• Soluk almakta güçlük çekiyorsa baÅŸ ve göğüs kısmını hafifçe yükseltiniz.
• Battaniye ile örtünüz.
• Yaralı bilinçsiz ise katı yiyecek-içecek vermeyiniz.
• Ä°htiyaç durumunda dudakları ve dili birkaç damla su ile ıslatınız.

K. BİLİNÇ KAYBI (HİSSİZLİK) VE İLK YARDIM

Bilinç kaybı, beynin çalışmasındaki geçici bir duraklamadır.

Bilinç Kaybında İlk Yardım

• Yaralı veya hastaya temiz hava saÄŸlayınız ve solunum yollarının tıkanmasını önleyiniz.
• Solunum bozulmuÅŸ veya durmuÅŸsa suni solunum yaptırınız.
• Hastayı yana yatırınız. (saÄŸa ya da sola)
• Giysilerinin boyun, göğüs ve bel kısımlarını gevÅŸetiniz.
• Battaniyeye sarınız, sıcak uygulama yapmayınız.
• Yiyecek ve sulu ÅŸeyler vermeyiniz.
• Hastayı yalnız bırakmayınız.
• Mümkün olan süratle tıbbi müdahaleye naklediniz.

L. KIRIKLAR-ÇIKIKLAR-BURKULMALAR

1. Kırıklar

Herhangi bir kuvvet zoru ile kemik bütünlüğünün bozulmasına KIRIK denir. Çeşitleri:

a. Açık Kırık
b. Kapalı Kırık

a. Kırıklarda Genel Duygu ve Bulgular

• Kırık yerinde ve yakınında aÄŸrı,
• Dokunmaya karşı hassasiyet,
• Åžekil bozukluÄŸu,
• ÅžiÅŸlik, morluk,
• Hareketsizlik ve kuvvetsizlik,
• Kırık kemiklerin birbirine sürtünme sesi.

b. Kırıklarda Genel Tedavi Kuralları

• EÄŸer deride yara varsa üzerine steril bir pansuman ya da mendil koyup sarınız.

• Yara içinde görülen kemik parçalarını çıkarmaya çalışmayınız. Kanama yapabilir. Damar ve sinirleri yaralayabilirsiniz. O kısmın üzerine steril pansuman koyunuz. Sonra bir bezi simit ÅŸeklinde katlayıp delik olan kısmı ortaya gelecek ÅŸekilde yerleÅŸtiriniz. En üst kısmına kalın pamuk ya da sünger tabakası koyunuz.Sarınız.

• Kırık olup olmadığını önce elbisesi üzerinden hafifçe elle muayene ederek saptamaya çalışınız.

• Önce saÄŸlam tarafın, elbise kolunu çıkarınız. Gerekirse elbise yerini dikiÅŸ yerinden sökünüz ya da kesiniz.

• Elle hoyratça muayene etmeyiniz. Kırık yerini oynatmayınız. AÄŸrı ÅŸoka yol açabilir. Kırık kemik uçları damar ve sinirleri yaralayabilir.

• Kırık uçlarını hareketsiz hale getirmek için kırık yerini tespit ediniz. Kol ya da bacağın her iki yanına kalın karton ya da tahta koyup sargı bezi, eÅŸarp, kravat ya da gömlek parçaları ile sarınız.

• Tespit için kullanılan karton, tahta gibi gereçler kırık yerini bir üst birde alt tarafındaki eklemlerin ötesine kadar gelecek uzunlukta olmalıdır. Bu araçlara atel adı verilir. Atellerin deriye gelen kısımları pamuk ve bezlerle beslenmelidir.

• Åžok durumuna göre önlem alınız.

• Kanama varsa bilinen önlemlerle kanamasını durdurunuz.

• Kırık yerin üzerine havluya sarılı buz torbası koyunuz.

• Yaralıyı battaniye ile örtünüz. Dinlendiriniz.

• Yaralı kısmı kalp seviyesinin yukarısına kaldırınız.

• Kırılan organı hangi durumda bulduysanız o durumda tespit ediniz. Kırığı yerine koymaya çalışmayınız. Gereksiz dokunmalardan kaçınınız.

• Yaralıyı ambulansla ortopedi ve travmatoloji kliniÄŸine götürünüz.

c. Omurga Kırıklarında İlk Yardım

Çoğu kez yüksek bir yerden düşme ya da trafik kazaları sonucu omurgada kırık ve bazen içinden geçen omurilikte değişik derecelerde yaralanmalar olabilir.

• Yaralıyı muayene etmeden, belinde ya da boynunda aÄŸrısı, baÅŸka bir ÅŸikayeti olup olmadığını sormadan döndürmeyiniz. AyaÄŸa kaldırmayınız.

• Kesin tanı bilinmedikçe belinde aÄŸrısı olan böyle bir yaralıda kırığın da olabileceÄŸini unutmayınız. Kırık olmadığı kesin olarak saptanıncaya kadar kırık var gibi hareket ediniz.

• EÄŸer omurgasında bir kırıktan şüpheleniyorsanız, yaralıyı yerinden kaldırmadan altına genişçe bir tahta ya da kapı yerleÅŸtiriniz.

• BaÅŸ ve boyunun her iki yanına ayakkabılarını ve katlayarak elbiselerini koyarak boynunun oynamasını engelleyiniz. EÄŸer elinizde kum torbası varsa onu da koyabilirsiniz. Naylon torba içine kum veya toprak doldurarak kum torbası yapabilirsiniz.

• Yaralıyı omuzlar, havsala, uyluk, dizaltı ve ayak bileÄŸinin üzerinden geçecek ÅŸekilde geniÅŸ bezlerle tahtaya baÄŸlayınız. Böyle taşıyınız. Röntgen çekilip kesinlikle kırık olmadığı saptanmadıkça ayaÄŸa kaldırmayınız.

• Aksi durumda kendiliÄŸinden iyi olabilecek bir omurga kırığı, yaralı kiÅŸinin kaba muayenesi, ayaÄŸa kaldırılması ya da uygun olmayan taşıma koÅŸulları nedeniyle omurilik zedelenmesi olabilir. Bunun sonucu bacaklarda felç, halsizlik, idrarı ve büyük abdestini tutamaması gibi çok önemli sonuçlar doÄŸurabilir.

• Yara varsa steril pansuman koyunuz.

• Åžok durumuna göre önlem alınız.

• AÄŸrısını dindiriniz.

d. Parmak Kırıklarında İlk Yardım

• Kırık olan parmak altına parmak geniÅŸliÄŸinde bir tahta ya da eÄŸer elinde varsa hazır dar bir alüminyum ÅŸerit (atel) koyarak sarınız. Gerekirse kırık parmağı; yandaki saÄŸlam parmaÄŸa flasterle ya da sargı bezi ile sararak tespit ediniz.

• Kırık tarafı kalp seviyesinin üzerinde tutunuz.

• Kırık yer üzerine buz koyunuz.

• Parmaktaki yüzük kesilerek çıkarılmalıdır. (yüzük nedeniyle ÅŸiÅŸlik olur. Yüzük parmağı sıkarak kangrene çevirebilir.)

• Hastaneye gönderiniz.

e. Ön Kol Kırıklarında İlk Yardım

• Kazanın olduÄŸu yerde yaralının ceketini çıkarmadan, kırık olan tarafın elini karşı omuza gelecek ÅŸekilde kolu göğüs üzerine koyunuz ve göğse sarınız.

• Ön kolu da üçgen sargı bezi ya da tülbentle boyuna asınız.

• EÄŸer elinizde tespit için hazır gereçler (atel) ya da tahta, kalın karton varsa kol ya da ön kolun her iki yüzüne bunları uygulayınız. GömleÄŸinizden yırttığınız bezlerle, kravat, eÅŸarp ya da sargı bezi ile kırık yerinin yukarısından ve aÅŸağısından baÄŸlayınız.

• Kolu göğüs üzerine koyup baÅŸka bir eÅŸarp ya da üçgen sargı ile sarınız.

• Ön kolu da üçgen sargı, tülbent ya da eÅŸarp ile boyuna asınız.

• Kırık yer üzerine buz koyunuz. Bilezik varsa çıkarınız.

f. Kürek ve Köprücük Kemiği Kırıklarında İlk Yardım

• Kırık tarafın koltuk altına ufak bir pamuk topağı ya da katı bir bez koyup kolu eÅŸarp ya da tülbentle boyuna asınız.

• Kırık yer üzerine buz koyunuz.

• Yaralıyı oturur durumda ve ambulansla hastaneye gönderiniz.

• EÄŸer üçgen sargı ya da eÅŸarp yoksa yaralı elinizi ceketinizin iki düğmesi arasından içeri sokup aynı taraf ceket eteÄŸini yukarı kaldırıp iÄŸneleyiniz.

• Bir omuz üzerinden gelen sargıyı (katlanmış bir tülbent) karşı taraf koltuk altından geçirip arkada baÄŸlayınız. DiÄŸer sargı ile yanı iÅŸlemi karşı tarafa yapıp arkadan birbiri ile ve ilk sargının uçları ile düğüm ediniz. Bunları yaparken omuzları arkaya doÄŸru çekiniz.

g. Bacak Kırıklarında İlk Yardım

• Bacakta kırık varsa kaza yerinde yaralının pantolonunu çıkarmaya çalışmayınız.

• EÄŸer yara varsa pantolonun dikiÅŸ yerinden sökünüz ya da kesiniz. Yara üzerine temiz mendil ya da pansuman koyup üzerinden sarınız. Böylece açık bir kırıkta yaradan mikropların girmesini önlemiÅŸ ve kanamanın durmasını saÄŸlamış olursunuz.

• EÄŸer elinizde uzun tahta ya da kalın karton varsa uzun olanını dışta ayak bileÄŸinden bele kadar, kısa olanını da iç tarafta ayak bileÄŸinden kasığa gelecek ÅŸekilde bacağın her iki yanına yerleÅŸtiriniz.

• Ayak bileÄŸinin üzerinden diz altından ve üstünden gömlek parçası, eÅŸarp, kravat ya da sargı bezi ile baÄŸlayınız.

• EÄŸer elinizde tespit için araç-gereç varsa içine katlanmış bez ya da pamuk koyup bacağı yavaşça yerleÅŸtiriniz, sonra bunun üzerinden sarınız.

• EÄŸer elinizde tespit için hiçbir araç-gereç yoksa kırık olan bacağı saÄŸlam bacaÄŸa sararak tespit ediniz.

• Kırık yara üzerine havluya sarılı buz koyunuz.

• Sırtüstü yatar durumda ve sedye ile hastaneye gönderiniz.

h. Ayak ve Ayak Bileği Kırıklarında İlk Yardım

• KiÅŸinin ayağındaki yaraların üzerine temiz bir mendil ya da pansuman koyup sarınız.
• YumuÅŸak kare ÅŸeklindeki bir yastığın ortasına ayağı yerleÅŸtiriniz.
• Yastığın kenarlarını önde birbirine yaklaÅŸtırınız, çengelli iÄŸne ile tutturunuz. Gerekiyorsa üzerinde sargı bezi ile sarınız.
• Yastık içine koymadan önce havluya sarılı buz uygulayınız.
• Kalp seviyesinin üzerinde tutunuz.

N. ÇIKIKLARDA İLK YARDIM

Bir eklemi oluşturan kemiklerden bir veya hepsinin birbiri üzerinde yer değiştirerek normal eklem ilişkisinin değişmesine "ÇIKIK" denir. Çıkık ile eklem kapsülü denen eklemi çevreleyen zar bağları da yırtılabilir. Bu ise sık sık çıkıklara, burkulmalara yol açar. Çıkık olan eklemde ağrı, şişlik, hareket sınırlılığı vardır. Çıkık eklemi bükme ile eklemin tekrar eski çıkık durumuna geldiği görülür.

• Çıkık olan eklemi yerine koymaya çalışmayınız.

• Kırıkta olduÄŸu gibi çıkık eklemi bir ÅŸekilde tespit ediniz.

• Çıkıktan şüphelendiÄŸiniz zaman eklemde ve onun yanındaki kemiklerde kırığın, eklem bağında yırtığın da olabileceÄŸini unutmayınız.

• Çıkık eklem üzerinde yarım saat havluya sarılı buz torbası koyunuz.

• Kalp seviyesinin üzerinde tutunuz.

• En yakın saÄŸlık merkezine götürünüz.

O. BURKULMALARDA Ä°LK YARDIM

Bir eklemin etrafındaki bağların, eklem kapsülü ve diğer yumuşak doku yapılarını; eklemin normal hareket genişliğinin ötesinde zorlanmasına "BURKULMA" denir. Eklemde şişlik, ağrı, morluk olur. Bu yapılar normalden fazla gerilebilir. Hatta yırtılabilir. Hareketler ağrılıdır.

• BurkulmuÅŸ eklemi hareket ettirmeyiniz.

• O eklem üzerine yarım saat havluya sarılı buz torbası koyunuz.

• BurkulmuÅŸ ayağınızın üzerine basmayınız. Koltuk deÄŸneÄŸi kullanınız.

• BurkulmuÅŸ ayağınızın altına 4-5 yastık koyarak kalp seviyesinin üzerine kaldırınız. BurkulmuÅŸ yerinizi sarkıtmayınız. ÅžiÅŸlik, kanama ve aÄŸrı olabilir.

• Burkulma kolunuzda ise kolunuz kalp seviyesi üzerinde olacak ÅŸekilde tülbentle kolunuzu boynunuza asınız.

• Kesinlikle sıcak havlu ya da termofor uygulamayınız. ÅžiÅŸliÄŸin artmasına yol açarsınız.

• OvuÅŸturmayınız. O ekleminizi dinlendiriniz.

• Elastik sargı ile sıkmayacak ÅŸekilde sarınız.

• Parmaklarınızı oynatarak kaslarınızı çalıştırınız. Böylece kasların pompalayıcı etkisi ile ÅŸiÅŸliÄŸin azalmasına çalışınız.

• Her burkulmanın altından bir kırık ya da eklem bağı yırtığı çıkabileceÄŸini unutmayınız.

• En yakın saÄŸlık merkezine götürünüz.

P. EZÄ°LMELERDE Ä°LK YARDIM

Vücudun bir yerine örneğin kol ya da bacağa ağır bir cisim düştüğü ya da çarptığı zaman deri ve altındaki dokular kaslar ezilir. Yırtılabilir, kanama şişlik olur.

• Elastik sargı sarıp o yerinizi yüksekte tutunuz.

• O bölgeye havluya sarılı buz uygulayınız.

• O bölgenizi dinlendiriniz.

R. ZEHÄ°RLENMELER VE Ä°LK YARDIM

Zehirli maddelerin vücuda girmesi sonucu ortaya çıkan duruma ZEHİRLENME denir.

1. Zehirlenme Åžekilleri

a. Ağız Yolu İle;

*Gıda zehirlenmeleri, ilaçlarla olan zehirlenmeler, kimyasal madde ile zehirlenmeler, alkol zehirlenmesi.

b. Solunum Yolu Ä°le;

*Karbonmonoksit zehirlenmeleri, diÄŸer zehirli gazlarla olan zehirlenmeler.

c. Deri Yolu Ä°le;

*Zehirli gazlar, böcek öldürücü ilaçlarla olan zehirlenmeler, diğer kimyasal maddelerle olan zehirlenmeler.

2. Belirtiler

• Ağızda yanma, özel tat, yutkunma zorluÄŸu, bulantı, kusma, karın aÄŸrısı, karın krampı, ishal, halsizlik, baÅŸ aÄŸrısı, baÅŸ dönmesi ve terleme,

• Bilinçte deÄŸiÅŸik derecelerde bozukluk,

• Solunum ve dolaşımda deÄŸiÅŸik derecelerde bozukluk, hatta durma,

• Önemli durumlarda idrar miktarı azlığı hatta hiç idrara çıkamama,

• Görmede bozukluk, nabızda zayıflama, gözbebeklerinde küçülme, kan basıncında düşme ve havaleler olabilir.

a. Bilinci Yerinde ise;

• Mümkün olduÄŸu kadar çabuk tıbbi yardım isteyiniz:
  bir ambulans (Tel: 112) çağırınız. Zehirlenmenin nedenini biliyorsanız, haber verirken belirtiniz. Ayrıca Zehirlenmelerde Başvurulacak Danışma Merkezini arayabilirsiniz.

• Tıbbi yardım ulaÅŸana kadar hasta yalnız bırakılmamalıdır.

• Kusturarak mide içindekileri boÅŸaltınız.

b. Bilinci KaybolmuÅŸ ise;

• Yan yatırınız.
• BaÅŸ ve boyunu arkaya çeviriniz, soluk yolunu açınız.
• Alt çeneyi ve dili öne çekiniz.
• Gerekirse ağızdan ağıza yapay solunum yapınız.
• Kalp durmuÅŸsa kalp masajı uygulayınız.
• Hastaneye gönderiniz.

3. Zehirli mantar, Tütün ve Zehirli Diğer Bitkiler ile Olan zehirlenmelerde İlk yardım

• Ağızdan bol su içirerek sulandırınız.
• Parmağınızı zehirlenenin aÄŸzına sokarak kusturmaya çalışınız. Tırnağınız uzunsa hastanın boÄŸazını yaralayabilirsiniz. Tırnağınızı kesiniz.
• Kusarak çıkarılanı saklayınız. Birlikte hastaneye götürünüz. Böylece zehrin cinsi saptanabilir.
• Zehirli gıdayı aldıktan sonra 3-4 saat geçmiÅŸse müshil vererek dışarı atılmasını saÄŸlayınız.
• Ä°ki üç yemek kaşığı tıbbi kömürü bir bardak su içinde karıştırarak içiniz. Tıbbi kömür zehirleri bünyesinde tutar.
• Åžoku önleyiniz. Hastaneye gönderiniz.

DİKKAT: Genel kural olarak zehirlenen kişiyi kusturmayın; bu kuralın tek istisnası eğer kişi bilinçli ise ve kısa bir süre önce olması "ilaç içimi" söz konusu ise kusturulabilinir.